રિયાઝ માટે ઑનલાઇન તાનપુરો કેવી રીતે વાપરવો
સા પસંદ કરો, પહેલો તાર ગોઠવો અને કલાસુધાના ઑનલાઇન તાનપુરાનો અવાજ સેટ કરો. ફોન કે કમ્પ્યુટર પર રિયાઝ માટે સ્ક્રીનશોટ અને એક ટૂંકો ડેમો વીડિયો અનુસરો.
કલાસુધાનો ઑનલાઇન તાનપુરો ગાયકો અને વાદકોને વેબ બ્રાઉઝરમાં જ રિયાઝ, એટલે કે સંગીતના અભ્યાસ, માટે આધાર સ્વર આપે છે. તમારા ફોન કે કમ્પ્યુટર પર કલાસુધા તાનપુરા ખોલો, તમારો સંદર્ભ સ્વર સા પસંદ કરો અને પહેલો તાર ગોઠવો. કોઈ એકાઉન્ટની જરૂર નથી. આ માર્ગદર્શિકા સૌપ્રથમ શરૂઆત પહેલાં વાપરવાનાં નિયંત્રણો બતાવે છે, પછી સૂર અને અવાજ કેવી રીતે બદલવા તે સમજાવે છે.
ઑનલાઇન તાનપુરો કેવી રીતે શરૂ કરવો?
ટૂલ ખોલો અને વાદ્યના ડિસ્પ્લે નીચે તાનપુરો શરૂ કરો (Start tanpura) બટન શોધો. તે દબાવતાં જ આધાર સ્વર વાગવા લાગે છે. વૉલ્યુમ (Volume) નિયંત્રણ કુલ અવાજનું સ્તર નક્કી કરે છે. સાંભળતાં સાંભળતાં સેટિંગ પસંદ કરો, જેથી દરેક ફેરફારને પાછલા અવાજ સાથે સરખાવી શકો. મુખ્ય નિયંત્રણોમાં તમારો સા (Your Sa), બારીક સૂર મેળવણી (Fine tuning) અને પહેલો તાર (First string) દેખાય છે. સપ્તક, તારની સંખ્યા અને અવાજને ઘાટ આપતાં નિયંત્રણો માટે સાઉન્ડ સેટિંગ્સ (Sound settings) ખોલો.
તાનપુરાનો કયો સ્કેલ પસંદ કરવો?
તમારો સા વિભાગમાં C થી B સુધીની, શાર્પ સહિતની, 12 કીની એક હરોળ દેખાય છે. તમે જે સ્વર પર રિયાઝ કરો છો, અથવા તમારા શિક્ષકે જે નક્કી કર્યો હોય, તે સ્વર પસંદ કરો. તાનપુરાનો કોઈ એક શ્રેષ્ઠ સ્કેલ નથી. C માં તાનપુરો જોઈએ તો C પસંદ કરો; C શાર્પ માટે C# પસંદ કરો. B ફ્લેટ જોઈએ તો A# પસંદ કરો: બંને નામ એક જ સૂરનાં છે. સ્ક્રીન રીડર વાપરો ત્યારે દરેક કી તેની હાર્મોનિયમ કી અને કટ્ટઈની માહિતી પણ જણાવે છે. આથી જોઈતો સા ઓળખવાનો એક વધુ રસ્તો મળે છે.
પહેલો તાર કેવી રીતે ગોઠવવો?
પહેલો તાર નિયંત્રણમાં ચાર વિકલ્પ છે: પ, મ, નિ કે સા. તમે જે અભ્યાસ કરી રહ્યા છો તેને જોઈતો સ્વર પસંદ કરો. એક રાગમાં બંધબેસતી સેટિંગ બીજા રાગમાં પણ બંધબેસે એવું જરૂરી નથી. તેથી કોઈ એક વિકલ્પને દરેક રાગનો નિયમ ન માનો; તમે શીખેલી સૂર મેળવણીને અનુસરો. રાગનાં પાનાં દરેક રાગમાં કયા સ્વર લાગે છે તે જણાવે છે. સાઉન્ડ સેટિંગ્સમાં તાર (Strings) વડે તમે ચાર, પાંચ કે છ તાર પસંદ કરી શકો છો. પાંચમો તાર (Fifth string) અને છઠ્ઠો તાર (Sixth string) બંનેના પોતાના સ્વર વિકલ્પ છે.
મારા અવાજ કે વાદ્ય સાથે સૂર કેવી રીતે મેળવવો?
પહેલાં સા કી પસંદ કરો, પછી સાઉન્ડ સેટિંગ્સ ખોલો અને સપ્તક (Register) વિભાગમાં નીચું (Lower) કે ઊંચું (Higher) પસંદ કરો. સૂરને થોડો આગળ-પાછળ કરવા બારીક સૂર મેળવણી પર પાછા આવો. બારીક સૂર મેળવણીનું સ્લાઇડર સાને બંને દિશામાં 50 સેન્ટ સુધી ખસેડે છે; તેની સાથે દેખાતો આંકડો બતાવે છે કે તમે પસંદ કરેલી કીથી કેટલું ખસ્યા છો. બે કીની વચ્ચેનો સૂર જોઈએ ત્યારે તેનો ઉપયોગ કરો. તમારા અવાજ કે વાદ્ય સાથે સાંભળો, થોડો ફેરફાર કરો અને સ્લાઇડર વધુ ખસેડતાં પહેલાં ફરી સરખાવો.
તાનપુરાનો અવાજ કેવી રીતે બદલવો?
જવારી (Jawari) તારના અવાજનો ઝણઝણાટ નિયંત્રિત કરે છે. સાંભળતાં સાંભળતાં તેને બદલો અને નક્કી કરો કે એ ઝણઝણાટ તમને કેટલો જોઈએ છે. રૂમ (Room) નિયંત્રણમાં ત્રણ વિકલ્પ છે: Dry, Room અને Hall. મુખ્ય વૉલ્યુમ આખા આધાર સ્વરનો અવાજ બદલે છે; તાર વૉલ્યુમ (String volume) વડે દરેક તારને અલગથી સંતુલિત કરી શકો છો. એક સમયે એક જ નિયંત્રણ બદલો, જેથી તે શું બદલે છે તે સાંભળી શકો.
તાર છેડવા વચ્ચેનો સમય (Time between plucks) એક પછી એક વાગતા તારના અવાજો વચ્ચેનું અંતર બદલે છે. તાનપુરો વાગતો હોય ત્યારે તેને ખસેડો અને તેનાથી બનતું ચક્ર સાંભળો. તાનપુરા સહાય લેખ દરેક નિયંત્રણ સમજાવે છે; ફરી યાદ કરવું હોય તો તે જુઓ.
શું તેને ફોન કે કમ્પ્યુટર પર વાપરી શકાય?
હા. કલાસુધા તાનપુરા બંને પર બ્રાઉઝરમાં ચાલે છે, કશું ઇન્સ્ટોલ કરવાની જરૂર નથી. Chrome, Safari, Edge કે Firefox નું હાલનું વર્ઝન વાપરો. રિયાઝ માટે તાનપુરા ઍપ તમારા બ્રાઉઝરમાં ખોલો, પછી તમે જે સંગીતનો અભ્યાસ કરો છો તેના માટે સા અને પહેલો તાર પસંદ કરો. આધાર સ્વર વાગતો હોય ત્યારે પણ તમે સેટિંગ બદલી શકો છો, એટલે અભ્યાસ દરમિયાન જ દરેક ફેરફાર સાંભળી શકો છો.
કલાસુધા તાનપુરા પર પાછા જાઓ, તમને જોઈતો સા ગોઠવો અને આગળનો સ્વરસમૂહ શરૂ કરતાં પહેલાં આધાર સ્વર સાંભળો.
We are the internal engineering core of KalaSudha, managing our dot-com, Indian Classical Network websites, and are focused on building cutting-edge digital architecture for the Indian classical music ecosystem.