જોગ

રાગ જોગ હિન્દુસ્તાની શાસ્ત્રીય સંગીતમાં જોવા મળતી ભાવનાત્મક જટિલતા દર્શાવે છે. ફક્ત એક જ મૂડમાં ફિટ થવાને બદલે, આ રાગ વર્ગીકૃત કરવો મુશ્કેલ છે. તે કાફી ઠાટનો ભાગ છે, અને જે તેને અનન્ય બનાવે છે તે એ બંને ગંધારનો ઉપયોગ છે: શુદ્ધ ગ (G) અને કોમલ ગ (g). આ મિશ્રણ એક વિશેષ પ્રકારનો તણાવ બનાવે છે, આનંદ અને દુઃખ વચ્ચેનું અને સ્થિરતા અને બેચેની વચ્ચેનું સૂક્ષ્મ સંતુલન પકડે છે. જ્યારે ઘણા રાગો બેવડા સ્વરોનો ઉપયોગ ફક્ત પસાર થતા સ્વરો તરીકે જ કરે છે, જોગ તેમને તેના અવાજનો કેન્દ્રિય ભાગ બનાવે છે. શુદ્ધ ગ સામાન્ય રીતે ચડતા સ્વરોમાં આવે છે, તેજસ્વીતા અને નિરાકરણની લાગણી આપે છે. કોમલ ગ ઉતરતા સ્વરોમાં વધુ સામાન્ય છે, સુરમાં આત્મીય, બ્લૂઝ જેવી ઊંડાણ ઉમેરે છે. જોગ સામાન્ય રીતે રાતના પ્રારંભિક કલાકોમાં (બીજી પ્રહર) વગાડવામાં આવે છે, જ્યારે તેની પુનરાવર્તિત, સંમોહક વાક્યો સાંભળનારાઓને સંમોહિત જેવી સ્થિતિમાં મૂકી શકે છે.

જોગને સંપૂર્ણ રીતે સમજવા માટે, કાફી પરિવારના અન્ય રાગો જોવાથી મદદ થાય છે:

• જોગ અને તિલંગ બંને પંચસ્વરી સ્કેલ (SGMPnS′) નો ઉપયોગ કરે છે અને ની-ની બેવડાપણું વહેંચે છે. જોકે, જોગમાં કોમલ ગ (g) નો સમાવેશ થાય છે, જ્યારે તિલંગમાં નથી. આ સ્વર મૂડને તિલંગની હળવી, રમતિયાળ લાગણીથી જોગના ઊંડા, વધુ વિચારશીલ બ્લૂઝ ગુણધર્મ તરફ બદલે છે.
• જોગ અને બાગેશ્રી બંને કાફી ઠાટનો ભાગ છે, અને બંને આતુરતાની ભાવના વ્યક્ત કરે છે. બાગેશ્રીની ધૂન મધ્યમ (M) પર કેન્દ્રિત છે, જ્યારે જોગ બે ગંધારો વચ્ચેના તણાવ પર કેન્દ્રિત છે. બાગેશ્રી વિભાજનની શાંત લાગણી જેવી લાગે છે, પરંતુ જોગ જીવનની ઉતાર-ચઢાવ પર પ્રતિબિંબ જેવી લાગે છે.

"બ્લૂઝ" કનેક્શન: સંગીત વિદ્વાનો વારંવાર કહે છે કે જોગ એ પશ્ચિમી બ્લૂઝ સ્કેલ સાથે સૌથી વધુ સમાન ભારતીય રાગ છે. બ્લૂઝમાં "બ્લૂ નોટ" જોગમાં શુદ્ધ અને કોમલ ગંધાર વચ્ચેના નાના અંતરાલને મેળ ખાય છે. આ જોગને સર્વત્ર સંગીતકારો માટે એક પુલ બનાવે છે જેઓ સંગીતમાં સામાન્ય ભૂમિ શોધવા માંગે છે.