रियाजासाठी ऑनलाइन तानपुरा कसा वापरायचा
सा निवडा, पहिली तार लावा आणि कलासुधाच्या ऑनलाइन तानपुऱ्याचा आवाज जुळवा. फोन किंवा संगणकावर रियाजासाठी स्क्रीनशॉट आणि एक छोटा डेमो व्हिडिओ पाहून पुढे चला.
कलासुधाचा ऑनलाइन तानपुरा गायक आणि वादकांना वेब ब्राउझरमध्येच रियाजासाठी, म्हणजे संगीताच्या सरावासाठी, आधार स्वर देतो. तुमच्या फोनवर किंवा संगणकावर कलासुधा तानपुरा उघडा, तुमचा संदर्भ स्वर सा निवडा आणि पहिली तार लावा. कोणत्याही खात्याची गरज नाही. सुरुवात करण्यापूर्वी वापरायची नियंत्रणे ही मार्गदर्शिका आधी दाखवते, नंतर सूर आणि आवाज कसा बदलायचा ते समजावते.
ऑनलाइन तानपुरा कसा सुरू करायचा?
टूल उघडा आणि वाद्याच्या डिस्प्लेखाली असलेले तानपुरा सुरू करा (Start tanpura) बटण शोधा. ते दाबताच आधार स्वर वाजू लागतो. व्हॉल्यूम (Volume) नियंत्रण एकूण आवाजाची पातळी ठरवते. ऐकत ऐकतच सेटिंग्ज निवडा, म्हणजे प्रत्येक बदल आधीच्या आवाजाशी ताडून पाहता येईल. मुख्य नियंत्रणांमध्ये तुमचा सा (Your Sa), सूक्ष्म सूर जुळवणी (Fine tuning) आणि पहिली तार (First string) दिसतात. सप्तक, तारांची संख्या आणि आवाजाला आकार देणारी नियंत्रणे यांसाठी साउंड सेटिंग्ज (Sound settings) उघडा.
तानपुऱ्याची कोणती पट्टी निवडायची?
तुमचा सा या भागात C पासून B पर्यंत, शार्पसह, १२ कींची एक ओळ दिसते. तुम्ही ज्या स्वरावर रियाज करता तो, किंवा तुमच्या शिक्षकांनी ठरवलेला स्वर निवडा. तानपुऱ्याची एकच सर्वोत्तम पट्टी असे काही नसते. C मध्ये तानपुरा हवा असल्यास C निवडा; C शार्पसाठी C# निवडा. B फ्लॅट हवा असल्यास A# निवडा: ही दोन्ही नावे एकाच सुराची आहेत. स्क्रीन रीडर वापरताना प्रत्येक की तिची हारमोनियमवरील पट्टी आणि कट्टई यांची माहितीही सांगते. यामुळे हवा तो सा ओळखण्याचा आणखी एक मार्ग मिळतो.
पहिली तार कशी लावायची?
पहिली तार या नियंत्रणात चार पर्याय आहेत: प, म, नि किंवा सा. तुम्ही करत असलेल्या सरावासाठी आवश्यक स्वर निवडा. एका रागाला जुळणारी सेटिंग दुसऱ्या रागालाही जुळेल असे नाही. म्हणून एखाद्या पर्यायाला सर्व रागांचा नियम न मानता, तुम्ही शिकलेली सूर लावण्याची पद्धत पाळा. प्रत्येक रागात कोणते स्वर लागतात ते रागांची पाने सांगतात. साउंड सेटिंग्जमधील तारा (Strings) या पर्यायाने तुम्ही चार, पाच किंवा सहा तारा निवडू शकता. पाचवी तार (Fifth string) आणि सहावी तार (Sixth string) यांना स्वतःचे स्वर पर्याय आहेत.
माझ्या आवाजाशी किंवा वाद्याशी सूर कसा जुळवायचा?
आधी सा की निवडा, नंतर साउंड सेटिंग्ज उघडा आणि सप्तक (Register) मध्ये खालचा (Lower) किंवा वरचा (Higher) निवडा. आणखी लहान बदलासाठी सूक्ष्म सूर जुळवणीकडे परत या. सूक्ष्म सूर जुळवणीचा स्लायडर सा दोन्ही दिशांना ५० सेंटपर्यंत सरकवतो; निवडलेल्या कीपासून तुम्ही किती सरकलात ते त्याच्याशेजारचा आकडा दाखवतो. दोन कींच्या मधला सूर हवा असेल तेव्हा याचा वापर करा. तुमच्या आवाजाबरोबर किंवा वाद्याबरोबर ऐका, थोडा बदल करा आणि स्लायडर आणखी सरकवण्यापूर्वी पुन्हा ताडून पाहा.
तानपुऱ्याचा आवाज कसा बदलायचा?
जवारी (Jawari) तारेच्या आवाजातील झंकार नियंत्रित करते. ऐकत ऐकत ती बदला आणि तो झंकार तुम्हाला किती हवा ते ठरवा. रूम (Room) नियंत्रणात Dry, Room आणि Hall असे तीन पर्याय आहेत. मुख्य व्हॉल्यूम संपूर्ण आधार स्वराचा आवाज बदलतो; तार व्हॉल्यूम (String volume) वापरून प्रत्येक तार स्वतंत्रपणे संतुलित करता येते. एका वेळी एकच नियंत्रण बदला, म्हणजे त्याने काय बदलले ते ऐकू येईल.
दोन छेडण्यांमधील वेळ (Time between plucks) लागोपाठ वाजणाऱ्या तारांच्या आवाजांमधील अंतर बदलते. तानपुरा वाजत असताना ते सरकवा आणि त्यातून तयार होणारे आवर्तन ऐका. तानपुरा मदत लेख प्रत्येक नियंत्रण समजावतो; पुन्हा आठवायचे असल्यास तो पाहा.
फोनवर किंवा संगणकावर हे वापरता येते का?
हो. कलासुधा तानपुरा दोन्हींवर ब्राउझरमध्ये चालतो; काहीही इन्स्टॉल करावे लागत नाही. Chrome, Safari, Edge किंवा Firefox ची सध्याची आवृत्ती वापरा. रियाजासाठी तानपुरा ॲप तुमच्या ब्राउझरमध्ये उघडा, मग तुम्ही ज्या संगीताचा सराव करत आहात त्यासाठी सा आणि पहिली तार निवडा. आधार स्वर वाजत असतानाच तुम्ही सेटिंग्ज बदलू शकता, त्यामुळे सरावादरम्यानच प्रत्येक बदल ऐकू येतो.
पुन्हा कलासुधा तानपुरा उघडा, तुम्हाला हवा तो सा लावा आणि पुढचे स्वरवाक्य सुरू करण्यापूर्वी आधार स्वर ऐका.
We are the internal engineering core of KalaSudha, managing our dot-com, Indian Classical Network websites, and are focused on building cutting-edge digital architecture for the Indian classical music ecosystem.