मिश्र शिवरंजनी

राग मिश्र शिवरंजनी हा भारतीय संगीत क्षेत्रातील सर्वात भावपूर्ण राग आहे. त्याचा मूळ राग, शुद्ध शिवरंजनी, काफी ठाट कुटुंबाचा आहे आणि कठोर पाच-स्वर रचना (S-R-g-P-D) वापरतो. "मिश्र" प्रकार म्हणजे सुधारणा चमकते. हिंदुस्थानी परंपरेत, "मिश्र" म्हणजे भावनिक प्रभाव वाढविण्यासाठी निषिद्ध स्वर (विवादी स्वर) सह रागाला रंगविण्याचे स्वातंत्र्य.

हा राग ठुमरी, गझल आणि वाद्य एकल कामगिरीसाठी आवडता आहे कारण तो दु:ख आणि प्रेमाच्या अनियमित स्वभावासारखा आहे. मुख्य "मिश्र" घटकांमध्ये शुद्ध गंधार (ग) आणि कोमल निषाद (न) चा समावेश आहे. या सुरांचा वापर एखाद्या पदार्थात मीठाप्रमाणे केला जातो, माफकपणे परंतु संपूर्ण चव बदलण्यासाठी पुरेशा प्रमाणात. कलासुधा येथे, आम्ही मिश्र शिवरंजनीला "मूड राग" म्हणून वर्गीकृत करतो, जो कलाकाराला कठोर तांत्रिकतेपेक्षा भाव (अभिव्यक्ती) ला प्राधान्य देण्यास बांधील करतो.

शैक्षणिक तुलना: मिश्र शिवरंजनी विरुद्ध शिवरंजनी विरुद्ध भैरवी

• मिश्र विरुद्ध शुद्ध शिवरंजनी: शुद्ध आवृत्ती "शुद्ध" (शुद्ध) आणि ध्यानात्मक आहे. मिश्र शिवरंजनी "ललित" (सुंदर) आणि रोमँटिक आहे. शुद्ध ग (ग) च्या जोडणीमुळे "मेजर-मायनर" संघर्ष निर्माण होतो जो मूळ आवृत्तीत अनुपस्थित आहे.
• मिश्र शिवरंजनी विरुद्ध भैरवी: दोघेही "मिश्र-अनुकूल" आणि भावनिक आहेत. तथापि, भैरवी हा संपूर्ण समर्पणाचा सकाळचा राग आहे, तर शिवरंजनी हा सक्रिय, अस्वस्थ तळमळीचा मध्यरात्रीचा राग आहे.
• "सेमीटोन" खेळ: शैक्षणिकदृष्ट्या, मिश्र शिवरंजनी रंगीतपणाच्या वापरासाठी महत्त्वपूर्ण आहे. कोमल ग आणि शुद्ध ग मधे फिरणे एक "मींड" (ग्लाइड) तयार करते जी भारतीय संगीतातील सर्वात "भावपूर्ण" हालचाल मानली जाते.