ରିୟାଜ ପାଇଁ ଅନଲାଇନ ତାନପୁରା କିପରି ବ୍ୟବହାର କରିବେ
ସା ବାଛନ୍ତୁ, ପ୍ରଥମ ତାର ମିଳାନ୍ତୁ ଏବଂ କଲାସୁଧାର ଅନଲାଇନ ତାନପୁରାର ଧ୍ୱନି ସଜାନ୍ତୁ। ଫୋନ କିମ୍ବା କମ୍ପ୍ୟୁଟରରେ ରିୟାଜ ପାଇଁ ସ୍କ୍ରିନସଟ ଓ ଏକ ଛୋଟ ପ୍ରଦର୍ଶନ ଭିଡିଓ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତୁ।
କଲାସୁଧାର ଅନଲାଇନ ତାନପୁରା ଗାୟକ ଓ ବାଦକଙ୍କୁ ୱେବ ବ୍ରାଉଜରରେ ହିଁ ରିୟାଜ, ଅର୍ଥାତ୍ ସଙ୍ଗୀତ ଅଭ୍ୟାସ, ପାଇଁ ଆଧାର ସ୍ୱର ଯୋଗାଏ। ଆପଣଙ୍କ ଫୋନ କିମ୍ବା କମ୍ପ୍ୟୁଟରରେ କଲାସୁଧା ତାନପୁରା ଖୋଲନ୍ତୁ, ଆପଣଙ୍କ ମୂଳ ସ୍ୱର ସା ବାଛନ୍ତୁ ଏବଂ ପ୍ରଥମ ତାର ମିଳାନ୍ତୁ। କୌଣସି ଆକାଉଣ୍ଟର ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ। ଆରମ୍ଭ କରିବା ପୂର୍ବରୁ ବ୍ୟବହାର କରିବାକୁ ଥିବା ନିୟନ୍ତ୍ରଣଗୁଡ଼ିକ ଏହି ମାର୍ଗଦର୍ଶିକା ପ୍ରଥମେ ଦେଖାଏ, ତା’ପରେ ସୁର ଓ ଧ୍ୱନି କିପରି ବଦଳାଇବେ ତାହା ବୁଝାଏ।
ଅନଲାଇନ ତାନପୁରା କିପରି ଆରମ୍ଭ କରିବେ?
ଟୁଲଟି ଖୋଲନ୍ତୁ ଏବଂ ବାଦ୍ୟର ଡିସପ୍ଲେ ତଳେ ତାନପୁରା ଆରମ୍ଭ କରନ୍ତୁ (Start tanpura) ବଟନ ଖୋଜନ୍ତୁ। ଏହାକୁ ଦବାଇବା ମାତ୍ରେ ଆଧାର ସ୍ୱର ବାଜିବା ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ଭଲ୍ୟୁମ (Volume) ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ମୋଟ ଧ୍ୱନିର ସ୍ତର ସ୍ଥିର କରେ। ଶୁଣୁଶୁଣୁ ସେଟିଂସ ବାଛନ୍ତୁ, ଯାହାଫଳରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ପରିବର୍ତ୍ତନକୁ ପୂର୍ବ ଧ୍ୱନି ସହ ତୁଳନା କରିପାରିବେ। ମୁଖ୍ୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ଆପଣଙ୍କ ସା (Your Sa), ସୂକ୍ଷ୍ମ ସୁର ମିଳନ (Fine tuning) ଓ ପ୍ରଥମ ତାର (First string) ଦେଖାଯାଏ। ସପ୍ତକ, ତାର ସଂଖ୍ୟା ଓ ଧ୍ୱନିକୁ ଆକାର ଦେଉଥିବା ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ପାଇଁ ସାଉଣ୍ଡ ସେଟିଂସ (Sound settings) ଖୋଲନ୍ତୁ।
ତାନପୁରାର କେଉଁ ସ୍କେଲ ବାଛିବେ?
ଆପଣଙ୍କ ସା ବିଭାଗରେ C ରୁ B ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଶାର୍ପ ସହିତ, ୧୨ଟି କିର ଏକ ଧାଡ଼ି ଦେଖାଯାଏ। ଆପଣ ଯେଉଁ ସ୍ୱରରେ ରିୟାଜ କରନ୍ତି, କିମ୍ବା ଆପଣଙ୍କ ଶିକ୍ଷକ ଯେଉଁ ସ୍ୱର ସ୍ଥିର କରିଛନ୍ତି, ତାହା ବାଛନ୍ତୁ। ତାନପୁରାର କୌଣସି ଏକକ ସର୍ବୋତ୍ତମ ସ୍କେଲ ନାହିଁ। C ରେ ତାନପୁରା ଚାହୁଁଥିଲେ C ବାଛନ୍ତୁ; C ଶାର୍ପ ପାଇଁ C# ବାଛନ୍ତୁ। B ଫ୍ଲାଟ ଦରକାର ହେଲେ A# ବାଛନ୍ତୁ: ଦୁଇଟି ନାମ ଏକା ସୁରକୁ ବୁଝାଏ। ସ୍କ୍ରିନ ରିଡର ବ୍ୟବହାର କଲେ ପ୍ରତ୍ୟେକ କି ତାହାର ହାରମୋନିୟମ୍ କି ଓ କଟ୍ଟାଇ ସୂଚନା ମଧ୍ୟ କହେ। ଏହା ଆପଣଙ୍କୁ ଦରକାରୀ ସା ଚିହ୍ନିବାର ଆଉ ଏକ ଉପାୟ ଦିଏ।
ପ୍ରଥମ ତାର କିପରି ମିଳାଇବେ?
ପ୍ରଥମ ତାର ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ଚାରୋଟି ବିକଳ୍ପ ଅଛି: ପ, ମ, ନି କିମ୍ବା ସା। ଆପଣ କରୁଥିବା ଅଭ୍ୟାସ ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ ସ୍ୱର ବାଛନ୍ତୁ। ଗୋଟିଏ ରାଗରେ ମେଳ ଖାଉଥିବା ସେଟିଂ ଅନ୍ୟ ରାଗରେ ମଧ୍ୟ ମେଳ ଖାଇବା ଜରୁରୀ ନୁହେଁ। ତେଣୁ କୌଣସି ଗୋଟିଏ ବିକଳ୍ପକୁ ସବୁ ରାଗର ନିୟମ ବୋଲି ନ ଧରି, ଆପଣ ଶିଖିଥିବା ସୁର ମିଳନ ପଦ୍ଧତି ଅନୁସରଣ କରନ୍ତୁ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ରାଗ ବ୍ୟବହାର କରୁଥିବା ସ୍ୱରଗୁଡ଼ିକ ରାଗ ପୃଷ୍ଠାଗୁଡ଼ିକ ଜଣାଏ। ସାଉଣ୍ଡ ସେଟିଂସରେ ତାର (Strings) ଦ୍ୱାରା ଆପଣ ଚାରି, ପାଞ୍ଚ କିମ୍ବା ଛଅଟି ତାର ବାଛିପାରିବେ। ପଞ୍ଚମ ତାର (Fifth string) ଓ ଷଷ୍ଠ ତାର (Sixth string) ଉଭୟର ନିଜସ୍ୱ ସ୍ୱର ବିକଳ୍ପ ଅଛି।
ମୋ କଣ୍ଠ କିମ୍ବା ବାଦ୍ୟ ସହ କିପରି ସୁର ମିଳାଇବି?
ପ୍ରଥମେ ସା କି ବାଛନ୍ତୁ, ତା’ପରେ ସାଉଣ୍ଡ ସେଟିଂସ ଖୋଲି ସପ୍ତକ (Register) ବିଭାଗରେ ନିମ୍ନ (Lower) କିମ୍ବା ଉଚ୍ଚ (Higher) ବାଛନ୍ତୁ। ଆହୁରି ଛୋଟ ସୁର ସଂଶୋଧନ ପାଇଁ ସୂକ୍ଷ୍ମ ସୁର ମିଳନକୁ ଫେରନ୍ତୁ। ସୂକ୍ଷ୍ମ ସୁର ମିଳନ ସ୍ଲାଇଡର ସାକୁ ଉଭୟ ଦିଗରେ ୫୦ ସେଣ୍ଟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଘୁଞ୍ଚାଏ; ଏହା ପାଖରେ ଦେଖାଯାଉଥିବା ସଂଖ୍ୟା ଜଣାଏ ଯେ ଆପଣ ବଛା କିରୁ କେତେ ଘୁଞ୍ଚିଛନ୍ତି। ଦୁଇଟି କି ମଧ୍ୟରେ ସୁର ଦରକାର ହେଲେ ଏହାକୁ ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତୁ। ଆପଣଙ୍କ କଣ୍ଠ କିମ୍ବା ବାଦ୍ୟ ସହ ଶୁଣନ୍ତୁ, ଅଳ୍ପ ବଦଳାନ୍ତୁ, ଏବଂ ସ୍ଲାଇଡରକୁ ଆହୁରି ଘୁଞ୍ଚାଇବା ପୂର୍ବରୁ ପୁଣି ତୁଳନା କରନ୍ତୁ।
ତାନପୁରାର ଧ୍ୱନି କିପରି ବଦଳାଇବେ?
ଜୱାରି (Jawari) ତାରର ଧ୍ୱନିରେ ଥିବା ଝଙ୍କାରକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରେ। ଶୁଣୁଶୁଣୁ ଏହାକୁ ବଦଳାନ୍ତୁ ଏବଂ ସେହି ଝଙ୍କାର ଆପଣଙ୍କୁ କେତେ ଦରକାର ସ୍ଥିର କରନ୍ତୁ। ରୁମ (Room) ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ Dry, Room ଓ Hall ତିନୋଟି ବିକଳ୍ପ ଅଛି। ମୁଖ୍ୟ ଭଲ୍ୟୁମ ସମଗ୍ର ଆଧାର ସ୍ୱରର ଧ୍ୱନି ବଦଳାଏ; ତାର ଭଲ୍ୟୁମ (String volume) ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତ୍ୟେକ ତାରକୁ ଅଲଗା ଭାବେ ସନ୍ତୁଳିତ କରିପାରିବେ। ଥରକେ ଗୋଟିଏ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ହିଁ ବଦଳାନ୍ତୁ, ଯାହାଫଳରେ ତାହା କ’ଣ ବଦଳାଏ ଶୁଣିପାରିବେ।
ତାର ବଜାଇବା ମଧ୍ୟରେ ବ୍ୟବଧାନ (Time between plucks) କ୍ରମାଗତ ତାର ଧ୍ୱନି ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଫାଙ୍କ ବଦଳାଏ। ତାନପୁରା ବାଜୁଥିବା ବେଳେ ଏହାକୁ ଘୁଞ୍ଚାନ୍ତୁ ଏବଂ ସେଥିରୁ ତିଆରି ହେଉଥିବା ଚକ୍ର ଶୁଣନ୍ତୁ। ତାନପୁରା ସହାୟତା ଲେଖା ପ୍ରତ୍ୟେକ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ବୁଝାଏ; ପୁଣି ମନେପକାଇବାକୁ ଚାହିଁଲେ ତାହା ଦେଖନ୍ତୁ।
ଏହାକୁ ଫୋନ କିମ୍ବା କମ୍ପ୍ୟୁଟରରେ ବ୍ୟବହାର କରିହେବ କି?
ହଁ। କଲାସୁଧା ତାନପୁରା ଉଭୟରେ ବ୍ରାଉଜରରେ ଚାଲେ; କିଛି ଇନଷ୍ଟଲ କରିବାକୁ ପଡ଼େ ନାହିଁ। Chrome, Safari, Edge କିମ୍ବା Firefox ର ସାମ୍ପ୍ରତିକ ସଂସ୍କରଣ ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତୁ। ରିୟାଜ ପାଇଁ ତାନପୁରା ଆପ୍ ଆପଣଙ୍କ ବ୍ରାଉଜରରେ ଖୋଲନ୍ତୁ, ତା’ପରେ ଆପଣ ଅଭ୍ୟାସ କରୁଥିବା ସଙ୍ଗୀତ ପାଇଁ ସା ଓ ପ୍ରଥମ ତାର ବାଛନ୍ତୁ। ଆଧାର ସ୍ୱର ବାଜୁଥିବା ବେଳେ ମଧ୍ୟ ଆପଣ ସେଟିଂସ ବଦଳାଇପାରିବେ, ତେଣୁ ଅଭ୍ୟାସ ମଧ୍ୟରେ ହିଁ ପ୍ରତ୍ୟେକ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଶୁଣିପାରିବେ।
କଲାସୁଧା ତାନପୁରାକୁ ଫେରନ୍ତୁ, ଆପଣଙ୍କୁ ଦରକାରୀ ସା ସ୍ଥିର କରନ୍ତୁ ଏବଂ ପରବର୍ତ୍ତୀ ସ୍ୱରସମୂହ ଆରମ୍ଭ କରିବା ପୂର୍ବରୁ ଆଧାର ସ୍ୱର ଶୁଣନ୍ତୁ।
We are the internal engineering core of KalaSudha, managing our dot-com, Indian Classical Network websites, and are focused on building cutting-edge digital architecture for the Indian classical music ecosystem.