ଦେଶ

देश

ସ୍ୱରଲିପି

S R m P N S' | S' n D P m G R , G .N S

ଠାଟ: Khamaja late_evening Audava-Sampoorna
Patriotic
Rain-Drenched
ବାଦୀ: Re (Rishabh)
ସମ୍ବାଦୀ: Pa (Pancham)

ମୁଖ୍ୟ ତଥ୍ୟ

ଠାଟ (ମେଳ)
Khamaja
ପରିବେଷଣର ସମୟ
Late_evening
ଜାତି (ସ୍ୱର ସଂଖ୍ୟା)
Audava-sampoorna
ବାଦୀ (ପ୍ରଧାନ ସ୍ୱର)
Re (Rishabh)
ସମ୍ବାଦୀ (ସହାୟକ ସ୍ୱର)
Pa (Pancham)
Mood/Rasa
ଉତ୍ସବମୟ, ପ୍ରେମମୟ, ଏବଂ ଦେଶପ୍ରେମିକ । ବୀର (ବୀରତ୍ୱ/ରାଷ୍ଟ୍ରବାଦ) ଏବଂ ଶୃଙ୍ଗାର (ବର୍ଷା ସମୟରେ ପ୍ରେମମୟ ଆକାଂକ୍ଷା) ।

Origins & Context

ରାଗ ଦେଶ ହେଉଛି ଭାରତୀୟ ଉପମହାଦେଶର ଏକ ସାଂସ୍କୃତିକ ଆଇକନ୍ । ଖମାଜ ଠାଟର ଅନ୍ତର୍ଗତ, ଏହା ଏକ "ଚଂଚଳ" (ଖେଳାଳି) ଏବଂ "ଅଭିସାରିକା" ରାଗ ଯାହା ଭାରତୀୟ ଦୃଶ୍ୟପଟର ସାର ଧରିଥାଏ । ଏହାର ଗଠନ ସରଳ, କିନ୍ତୁ ଏହାର ଭାବପୂର୍ଣ୍ଣ ଅନୁନାଦ ବିସ୍ତୃତ, ଦେଶପ୍ରେମର ବୀର ଉତ୍ସାହରୁ ବର୍ଷାଟିଆ ସନ୍ଧ୍ୟାର କୋମଳ ଆକାଂକ୍ଷା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବ୍ୟାପ୍ତ ।

ସାଧାରଣତଃ ରାତ୍ରିର ଦ୍ୱିତୀୟ ପ୍ରହରରେ ପ୍ରଦର୍ଶିତ ହୁଏ, ଦେଶକୁ ପ୍ରାୟତଃ ଏକ "ମେଘ-ପ୍ରଧାନ" ରାଗ ଭାବେ ବର୍ଗୀକୃତ କରାଯାଏ, ବର୍ଷା ଋତୁରେ ଗାନ କରାଯାଏ । ଏହାର ପରିଭାଷିତ ଲକ୍ଷଣ ହେଉଛି ନିଷାଦର ଦ୍ୱୈତ ବ୍ୟବହାର: ଆରୋହରେ ଶୁଦ୍ଧ ନି (N), ଯାହା ଉଦୀୟମାନ ଆଶାର ଭାବନା ପ୍ରଦାନ କରେ, ଏବଂ ଅବରୋହରେ କୋମଲ ନି (n), ଯାହା କୋମଳ, ବର୍ଷା ପରି ବିଷାଦ ଜାଗ୍ରତ କରେ ।

ଖମାଜ ଠାଟ ପରିବାର ମଧ୍ୟରେ, ଦେଶ ଏକ ଅନନ୍ୟ ମଧ୍ୟମ ସ୍ଥାନ ଧାରଣ କରେ:

  • ଦେଶ ଏବଂ ଖମାଜ: ଉଭୟ ଦ୍ୱୈତ-ନିଷାଦ ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତି । ଖମାଜ ହେଉଛି ଏକ ଷଡବ-ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରାଗ ଯାହା ଶୁଦ୍ଧ ଗା (G) ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ । ଦେଶ ପ୍ରାୟତଃ ଆରୋହରେ ଗା କୁ ଛାଡିଦିଏ ବା ଏହାକୁ କମ୍ ଓଜନ ଦିଏ, ଏହାକୁ ଏକ ଅଧିକ ଖୋଲା, ଉଚ୍ଚାଭିଳାଷୀ ଗୁଣ ଦେଇଥାଏ ।
  • ଦେଶ ଏବଂ ସୋରଟ୍ ପ୍ରାୟତଃ ଦ୍ୱନ୍ଦିତ ହୁଏ । ମୁଖ୍ୟ ପାର୍ଥକ୍ୟ ହେଉଛି ଗାନ୍ଧାର (G) । ସୋରଟ୍ରେ, ଗା କୁ କଠୋର ଭାବରେ ଏଡାଯାଏ ବା କୃପା ସ୍ୱର ଭାବେ ସର୍ବନିମ୍ନ ଭାବରେ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ । ଦେଶରେ, ଗା ଅବରୋହରେ ଆବଶ୍ୟକ (PDmGRS) ଏହାର ଲାକ୍ଷଣିକ ଉଷ୍ଣତା ଏବଂ ପ୍ରେମମୟ ସ୍ୱାଦ ପ୍ରଦାନ କରିବାକୁ ।

ବୈଷୟିକ ବିବରଣୀ

ସ୍ୱରର ଗଠନ ଓ ଚଳନ

ଆରୋହ (ଆରୋହଣ)

S R m P N S'

ଅବରୋହ (ଅବରୋହଣ)

S' n D P m G R , G .N S

ପକଡ଼ (ଚିହ୍ନଟ ବାକ୍ୟାଂଶ)

R m P n D P, m G R, G .N S

Chalan (Movement)

S, R, .NS, RmP, mGR, G.NS, RmPNS′, S′nDP, mGR, G.NS

Tanpura Tuning

P—S—S—Sa

Additional Notes

ଯେହେତୁ ପା (P) ସମବାଦୀ ଏବଂ ଏକ ସ୍ତମ୍ଭ ସ୍ୱର, ପଞ୍ଚମରେ ଟ୍ୟୁନିଂ ହାର୍ମୋନିକ୍ "ଆକାଶ" ପ୍ରଦାନ କରେ ଯାହା ବିପରୀତରେ ଋଷଭ (R) ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୋଇପାରେ ।

ରେକର୍ଡିଂ ଓ ପରିବେଷଣ

ଗୁଣୀ କଳାକାରଙ୍କ ପରିବେଷଣରେ ଏହି ରାଗ ଶୁଣନ୍ତୁ

ଆଗାମୀ ରେକର୍ଡିଂ ଓ ପରିବେଷଣ ଏଠାରେ ଦେଖାଯିବ। ଶୀଘ୍ର ପୁଣି ଦେଖନ୍ତୁ!

Phraseologies

ଗତି ତରଳ, "ଆଁକାବାଁକା" ଅବରୋହ ଦ୍ୱାରା ବିଶେଷତା ଯାହା ପ୍ରତ୍ୟେକ ସ୍ୱରକୁ ଅନୁଗ୍ରହ ସହିତ ସ୍ପର୍ଶ କରେ । 

  • ଉଦୀୟମାନ ଆହ୍ୱାନ: SRmPNS′
  • ବର୍ଷାର ଅବରୋହ: S′nDP, mGR
  • ହସ୍ତାକ୍ଷର ସମାଧାନ: G.NS (ସା ପାଇଁ ଅନନ୍ୟ ଲାଞ୍ଜ-ଶେଷ ସମାଧାନ) ।
  • ଚଲନ: S, R, .NS, RmP, mGR, G.NS, RmPNS′, S′nDP, mGR, G.NS

Common Phrases

SRmPNS′

Classifiers

Swara geometries, relationships, and classifications

Swara Geometries

Core Form:
Arrowhead Expansion. Narrow 5-note ascent reaching for the sky; wide 7-note descent returning to the earth.
Reverse:
Inversion touches the geometry of Raag Jaijaiwanti without the dual-Ga.
Negative:
Shadow scale uses r,g,M#,d, creating a tense, Todi-like contrast to Desh's open brightness.
Murchanas:
Shifting 'Sa' to 'Pa' revela the geometry of Raag Madhmad Sarang.
Symmetries:
Features Cyclical Symmetry in the descent where the n−D−P and m−G−R clusters mirror each other's downward pull.

Structure

Aroha Jati Audav
Avroh Jati Sampurna
Varjit Swaras
Ga (G) and Dha (D) are omitted in the Ascent (Aroh).

Raganga (Family)

Khamaj

Around the World

Global connections and equivalent scales

Western

Mixolydian Mode

C−D−E−F−G−A−Bb−C

The "Major with a flat 7th" scale is used in Folk and Rock.

Appalachian

Old-Time Major

1−2−4−5−7

Common in American Folk; shares the pentatonic "leaping" ascent.

Global

Nature Scale

1−2−4−5−b7

Often associated with pastoral or "outdoors" melodies.