ਸ਼ਿਆਮ ਕਲਿਆਣ

श्याम कल्याण

ਸੁਰਲਿਪੀ

S R M# P N S' | S' N D P M# G m R, S

ਥਾਟ: Kalyan late_evening Audava-Sampoorna
Stately
Shadowed
ਵਾਦੀ: Pa (Pancham)
ਸੰਵਾਦੀ: Sa (Shadja) or Re (Rishabh)
ਕਲਿਆਣ ਥਾਟ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸ਼ਾਮ ਦਾ ਰਾਗ। ਇਸਦੇ ਦੋਹਰੇ-ਮਧਿਅਮ ਢਾਂਚੇ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ "ਸ ਰ ਪ" ਛਾਲ ਦੁਆਰਾ ਵੱਖਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਹ ਯਮਨ ਦੀ ਮਰਿਆਦਾ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਗੁੰਝਲਦਾਰ, ਛਾਇਆਵਾਨ ਜਿਓਮੈਟਰੀ ਨਾਲ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਦੇਰ ਸ਼ਾਮ ਦੀਆਂ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀਆਂ ਲਈ ਸੰਪੂਰਨ, ਇਹ ਰਾਜਸੀ ਰੋਮਾਂਸ ਅਤੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਗਹਿਰਾਈ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਮੁੱਖ ਤੱਥ

ਥਾਟ (ਮੇਲ)
Kalyan
ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਦਾ ਸਮਾਂ
Late_evening
ਜਾਤੀ (ਸੁਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ)
Audava-sampoorna
ਵਾਦੀ (ਮੁੱਖ ਸੁਰ)
Pa (Pancham)
ਸੰਵਾਦੀ (ਸਹਾਇਕ ਸੁਰ)
Sa (Shadja) or Re (Rishabh)
Mood/Rasa
ਸ਼ਾਨਦਾਰ, ਗੰਭੀਰ, ਫਿਰ ਵੀ ਡੂੰਘੇ ਰੋਮਾਂਟਿਕ। ਭਕਤੀ (ਭਗਤੀ) ਅਤੇ ਸ਼ਿੰਗਾਰ (ਰੋਮਾਂਸ)।

Origins & Context

ਰਾਗ ਸ਼ਿਆਮ ਕਲਿਆਣ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਸੁਰੀਲੇ ਢਾਂਚੇ ਦੀ ਇੱਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਉਦਾਹਰਣ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਕਲਿਆਣ ਥਾਟ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ, ਇਹ ਵਧੇਰੇ ਗੁੰਝਲਦਾਰ, "ਵੱਕਰ" (ਟੇਢੀ) ਗਤੀ ਪੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਯਮਨ ਦੀ ਚਮਕਦਾਰ, ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਤੋਂ ਵੱਖ ਖੜ੍ਹੀ ਹੈ। ਨਾਮ "ਸ਼ਿਆਮ" (ਹਨੇਰਾ ਜਾਂ ਸ਼ਾਮ-ਰੰਗ) ਇਸਦੇ ਡੂੰਘੇ, ਵਧੇਰੇ ਵਿਚਾਰਮਈ ਚਰਿੱਤਰ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਰਾਤ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਹਰ ਲਈ ਇੱਕ ਆਦਰਸ਼ ਚੋਣ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। 

ਸ਼ਿਆਮ ਕਲਿਆਣ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਦੋਵਾਂ ਮਧਿਅਮਾਂ ਦੀ ਇਸਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵਿੱਚ ਨਿਹਿਤ ਹੈ। ਯਮਨ ਦੇ ਉਲਟ, ਜੋ ਸਿਰਫ਼ ਤੀਵ੍ਰ ਮ (ਮ #) 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਸ਼ਿਆਮ ਕਲਿਆਣ ਸ਼ੁੱਧ ਮ (ਮ) ਨੂੰ ਖਾਸ ਉਤਰਦੇ ਵਾਕਾਂਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ "ਰੰਗ" ਵਜੋਂ ਵਰਤਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਚਮਕਦਾਰ ਪ੍ਰਭਾਵ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਹਨੇਰੇ ਪਾਣੀ 'ਤੇ ਚਮਕਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ। ਰਾਗ ਨਿਯੰਤਰਣ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਨੂੰ ਰਿਸ਼ਭ (ਰ) ਅਤੇ ਪੰਚਮ (ਪ) ਵਿਚਕਾਰ ਛਾਲ ਦਾ ਨੈਵੀਗੇਸ਼ਨ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਇਸਦੀ ਸ਼ਾਨਦਾਰ, ਰਾਜਸੀ ਰਫ਼ਤਾਰ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕਲਾਸੁਧਾ ਵਿਖੇ, ਅਸੀਂ ਸ਼ਿਆਮ ਕਲਿਆਣ ਨੂੰ "ਗੰਭੀਰ ਰੋਮਾਂਸ" ਦੇ ਰਾਗ ਵਜੋਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀਬੱਧ ਕਰਦੇ ਹਾਂ; ਇਹ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਹੈ, ਪਰ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸ਼ਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਵਿੱਚ ਅਧਾਰਿਤ। 

ਅਕਾਦਮਿਕ ਤੁਲਨਾ: ਸ਼ਿਆਮ ਕਲਿਆਣ ਬਨਾਮ ਯਮਨ ਬਨਾਮ ਸ਼ੁੱਧ ਕਲਿਆਣ 

  • ਸ਼ਿਆਮ ਕਲਿਆਣ ਬਨਾਮ ਯਮਨ: ਜਦੋਂ ਕਿ ਦੋਵੇਂ ਕਲਿਆਣ ਢਾਂਚੇ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਸ਼ਿਆਮ ਕਲਿਆਣ "ਮ# ਪ ਧ ਮ ਪ" ਸਮੂਹ ਦੁਆਰਾ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਖਾਸ "ਵੱਕਰ" ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸ਼ੁੱਧ ਮ (ਮ) ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਯਮਨ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੈਰਹਾਜ਼ਰ ਹੈ।
  • ਸ਼ਿਆਮ ਕਲਿਆਣ ਬਨਾਮ ਸ਼ੁੱਧ ਕਲਿਆਣ: ਸ਼ੁੱਧ ਕਲਿਆਣ ਇੱਕ ਪੈਂਟਾਟੋਨਿਕ-ਤੋਂ-ਹੈਪਟਾਟੋਨਿਕ ਪਰਿਵਰਤਨ ਹੈ (ਆਰੋਹ ਵਿੱਚ ਸ ਰ ਗ ਪ ਧ)। ਸ਼ਿਆਮ ਕਲਿਆਣ ਵਧੇਰੇ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਹੈ, ਇਸਦੀ ਬਣਤਰ ਦੌਰਾਨ ਤੀਵ੍ਰ 4ਵੇਂ (ਮ #) ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਰੰਗ ਵਜੋਂ ਵਰਤਦਾ ਹੈ।
  • ਸਾਰੰਗ ਪ੍ਰਭਾਵ: ਅਕਾਦਮਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਸ਼ਿਆਮ ਕਲਿਆਣ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਸ਼ੁੱਧ ਸਾਰੰਗ ਦੇ "ਕਲਿਆਣੀਕ੍ਰਿਤ" ਸੰਸਕਰਣ ਵਜੋਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਇਹ ਰ ਤੋਂ ਪ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ ਉਹ ਸਾਰੰਗ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਗੂੰਜ ਹੈ, ਪਰ ਗੰਧਾਰ (ਗ) ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਾਦ (ਨ) ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਇਸਨੂੰ ਕਲਿਆਣ ਮੁੱਡੀ ਵਿੱਚ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਨਾਲ ਖਿੱਚਦੀ ਹੈ।

ਤਕਨੀਕੀ ਵੇਰਵੇ

ਸੁਰਾਂ ਦੀ ਬਣਤਰ ਅਤੇ ਚਲਨ

ਆਰੋਹ (ਚੜ੍ਹਾਈ)

S R M# P N S'

ਅਵਰੋਹ (ਉਤਰਾਈ)

S' N D P M# G m R, S

ਪਕੜ (ਪਛਾਣ ਵਾਲਾ ਵਾਕੰਸ਼)

S R P, M# P D m P, G m R, S

Chalan (Movement)

S, .N S R, R P, M# P, D m P, G m R, S

Tanpura Tuning

P — S — S — Sa

Additional Notes

ਪੰਚਮ (P) ਤੇ ਟਿਊਨਿੰਗ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ P ਵਾਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਰਾਗ ਦੇ "ਵੱਕਰ" ਸਮੂਹਾਂ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਹੈ। P ਦਾ ਡਰੋਨ ਸ਼ੁੱਧ ਮਾ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ, ਅਸਥਾਈ "ਰੰਗ" ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਣ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦਾ ਵਿਪਰੀਤਤਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਰਿਕਾਰਡਿੰਗਾਂ ਅਤੇ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀਆਂ

ਮਹਾਨ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਤੋਂ ਇਹ ਰਾਗ ਸੁਣੋ

ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗਾਂ ਅਤੇ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀਆਂ ਇੱਥੇ ਦਿਖਾਈਆਂ ਜਾਣਗੀਆਂ। ਜਲਦੀ ਦੁਬਾਰਾ ਵੇਖੋ!

Phraseologies

ਰਾਗ ਇਸਦੀ "ਵੱਕਰ" ਉਤਰਾਈ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਮਾ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਸੁਰ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਰਤੋਂ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ। 

  • ਹਸਤਾਖਰ ਪਹੁੰਚ: S R P
  • ਦੋਹਰੀ-ਮਾ ਹੁੱਕ: M# P D m P (ਨਿਰਧਾਰਿਤ "ਸ਼ਿਆਮ" ਤੱਤ)।
  • ਹੱਲ: G m R, S
  • ਚਲਨ: S, .N S R, R P, M# P, D m P, G m R, S

Common Phrases

S R P, M# P D m P

Classifiers

Swara geometries, relationships, and classifications

Swara Geometries

Core Form:
Vakra (Crooked) Kalyan. A structure that uses the 5th (P) as a pivot for dual-Madhyama play.
Reverse:
Inversion mirrors elements of Raag Kamod due to the specific Ma-Pa-Ga-Re movements.
Negative:
Shadow scale is defined by the omitted Komal notes (r, g, d, n), which would turn this raga into Todi.
Murchanas:
Shifting Sa to Pa reveals a geometry similar to Raag Shuddha Sarang.
Symmetries:
Tonal Offset. The ascent is a vertical climb (S R M# P N S'), while the descent is a spiraling curve.

Structure

Aroha Jati Audav
Avroh Jati Sampurna
Varjit Swaras
Ga (G) and Dha (D) are omitted in the Ascent.

Raganga (Family)

ਕਲਿਆਣ

Around the World

Global connections and equivalent scales

ਰਾਗ ਸ਼ਿਆਮ ਕਲਿਆਣ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਸੰਗੀਤ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ "ਲਿਡੀਅਨ-ਮਿਕਸੋਲੀਡੀਅਨ ਹਾਈਬ੍ਰਿਡ" ਵਜੋਂ ਵਰਗੀਕ੍ਰਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਤਣਾਅ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਲਿਡੀਅਨ ਮੋਡ ਦੇ ਤੀਖੇ 4ਵੇਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਸਨੂੰ ਕੁਦਰਤੀ 4ਵੇਂ ਰਾਹੀਂ ਹੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਤਕਨੀਕ ਜੋ ਨਫ਼ਾਸਤ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਬਰੋਕ ਰਚਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਜੈਜ਼ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਇਹ "ਚਿਆਰੋਸਕੁਰੋ" ਦਾ ਰਾਗ ਹੈ, ਰੋਸ਼ਨੀ ਅਤੇ ਹਨੇਰੇ ਦੀ ਕਲਾਤਮਕ ਖੇਡ, ਇਸਨੂੰ ਧੁਨੀ ਛਾਇਆਕਣ ਅਤੇ ਹੱਲ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਸੰਪੂਰਨ ਅਧਿਐਨ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।

Western

Lydian Mode

C - D - E - F# - G - A - B

Shares the primary "Sharp 4th" skeleton of the Kalyan family.

Jazz

Lydian Dominant (Variant)

1 - 2 - 3 - #4 - 5 - 6

Used for "bright yet complex" improvisational textures.