સત્ત્રીયા

સત્ત્રીયા આસામનું શાસ્ત્રીય નૃત્ય છે, જે 15મી-16મી સદીના સંત શ્રીમંત શંકરદેવ દ્વારા સ્થાપિત સત્રો (વૈષ્ણવ મઠો)માં વિકસિત થયું. સંગીત નાટક અકાદમી દ્વારા માન્યતા પ્રાપ્ત આઠ સ્વરૂપોમાં સૌથી નવું (2000માં શાસ્ત્રીય દરજ્જો મળ્યો), સત્ત્રીયા દરબારી મનોરંજનને બદલે ધાર્મિક પ્રથાના ભાગ તરીકે વિકસિત થયું. સાધુઓએ ભક્તિ અર્પણ તરીકે નૃત્ય-નાટક પ્રદર્શિત કર્યું, પરંપરાઓ જાળવતા જે તાજેતરમાં જ સંગીત સભા રજૂઆતમાં બહાર આવી.

સત્રોએ સમગ્ર આસામમાં ધર્મ, શિક્ષણ અને સંસ્કૃતિના કેન્દ્રો તરીકે સેવા આપી. શંકરદેવે અંકિયા નાટ (એકાંકી નાટકો) રચ્યા જે કૃષ્ણના જીવનના પ્રસંગો દર્શાવે છે, નૃત્ય, સંગીત અને સંવાદના સંયોજન દ્વારા પ્રદર્શિત. સાધુઓએ વિશિષ્ટ ગતિ શબ્દભંડોળ વિકસાવ્યા જે શાસ્ત્રીય કલા તરીકે માન્યતા મેળવતા પહેલાં પાંચ સદીઓ સુધી મઠની દીવાલોમાં જીવંત પ્રથા રહ્યા.

"સત્ત્રીયા એ દેહમાં ભક્તિ છે—નૃત્ય જે સાધુઓએ મઠોમાં જીવંત રાખ્યું જ્યારે તેમની આસપાસ દુનિયા બદલાઈ."

શંકરદેવનું દ્રષ્ટિકોણ

શ્રીમંત શંકરદેવ (1449-1568)એ આસામમાં નવ-વૈષ્ણવ આંદોલનની સ્થાપના કરી, સત્ર પદ્ધતિ સ્થાપિત કરી જે તેમના કલાત્મક અને ધાર્મિક વારસાને સાચવશે. તેમણે અસમિયા અને બ્રજબુલી (અસમિયા અને મૈથિલી જોડતી સાહિત્યિક ભાષા)માં અંકિયા નાટ રચ્યા, એવા લખાણો બનાવ્યા જે સત્ત્રીયા ભંડારના કેન્દ્રમાં રહે છે. તેમના દ્રષ્ટિકોણે પ્રદર્શનને ધાર્મિક જીવનમાં એકીકૃત કર્યું, સાધુઓને ભક્તિ પ્રથાના પાસાઓ તરીકે નૃત્ય, સંગીત અને નાટકમાં તાલીમ આપી.

શંકરદેવ અને તેમના શિષ્ય માધવદેવ દ્વારા રચાયેલ બરગીત (ભક્તિ ગીતો) સંગીત સાથ પ્રદાન કરે છે. ખોલ (ઢોલ) અને તાલ (ઝાંઝ) લય સ્થાપિત કરે છે. ધાર્મિક સંદર્ભમાં સંગીત, નૃત્ય અને લખાણનું આ એકીકરણ સત્ત્રીયાને મુખ્યત્વે મનોરંજન તરીકે વિકસિત સ્વરૂપોથી અલગ પાડે છે.

ગતિ શબ્દભંડોળ

સત્ત્રીયા વિશિષ્ટ હસ્ત મુદ્રાઓ (હાથના હાવભાવ) અને પગની ગતિઓ વાપરે છે જે દક્ષિણ ભારતીય સ્વરૂપો અને કથક બંનેથી અલગ છે. નૃત્ય તાંડવ (પુરુષ) અને લાસ્ય (સ્ત્રી) બંને ગુણો પ્રદર્શિત કરે છે, વિવિધ વસ્તુઓ વિવિધ લાક્ષણિકતાઓ પર ભાર મૂકે છે. પુરુષ સાધુઓ મૂળરૂપે સ્ત્રી પાત્રો સહિત તમામ ભૂમિકાઓ કરતા હતા, જોકે સમકાલીન પ્રથામાં મહિલા કલાકારો સામેલ છે.

ચાલી (મૂળભૂત નૃત્ય એકમો) તકનીકી શબ્દભંડોળ બનાવે છે, વિવિધ ચાલીઓ વિવિધ પાત્ર પ્રકારો અને નાટ્ય પરિસ્થિતિઓ માટે અનુકૂળ. માટિ અખરા પગલાં પેટર્ન પર ભાર મૂકે છે જ્યારે ઓરા અને પાર અવકાશી ગતિઓનું વર્ણન કરે છે. નૃત્ય યોદ્ધા પરંપરાઓ સાથે જોડાણ જાળવે છે, કેટલીક ગતિઓ અસમિયા યોદ્ધા સંસ્કૃતિને પ્રતિબિંબિત કરે છે.

પ્રદર્શન ફોર્મેટ

પરંપરાગત ફોર્મેટમાં અંકિયા નાટ (કૃષ્ણ કથાઓ રજૂ કરતું નૃત્ય-નાટક), ભાઓના (નાટ્ય રજૂઆત), અને વિવિધ એકલ અને સમૂહ નૃત્ય વસ્તુઓ સામેલ છે. સૂત્રધાર (વર્ણનકાર) પ્રદર્શનો રજૂ કરે છે અને ટિપ્પણી પ્રદાન કરે છે. ગાયન-બાયન (સંગીતકારો) ગાયન, ખોલ અને ઝાંઝ સાથે સાથ આપે છે.

સંગીત સભા રજૂઆતમાં સંક્રમણ માટે ધર્મનિરપેક્ષ મંચો માટે મઠ સ્વરૂપોના અનુકૂલનની જરૂર હતી. વ્યક્તિગત વસ્તુઓ લાંબા નાટ્ય કાર્યોમાંથી બહાર કાઢવામાં આવી, અને પરંપરાગત સમૂહ ટુકડાઓ સાથે એકલ ફોર્મેટ વિકસિત થયા. આ અનુકૂલને તેના ભક્તિ પાત્રને જાળવતા સત્ત્રીયાને સત્ર સંદર્ભથી આગળ દર્શકો સુધી પહોંચવા સક્ષમ બનાવ્યું.

સમકાલીન માન્યતા

સંગીત નાટક અકાદમીની 2000ની માન્યતાએ સ્વીકાર્યું જે અસમિયા સાધકોએ લાંબા સમયથી જાળવ્યું હતું: કે સત્ત્રીયા સંહિતાબદ્ધ તકનીક, ભંડાર અને સૈદ્ધાંતિક પાયો ધરાવે છે જે શાસ્ત્રીય કલાને વ્યાખ્યાયિત કરે છે. જતિન ગોસ્વામી, બિંબાવતી દેવી, અને ઇન્દિરા પી.પી. બોરા જેવા સમકાલીન કલાકારોએ સત્ત્રીયાને રાષ્ટ્રીય અને આંતરરાષ્ટ્રીય મંચો પર લાવ્યું છે જ્યારે સત્રો તેમની સદીઓ જૂની પ્રથા ચાલુ રાખે છે.