દિલ્હી ઘરાના, જેને દિલ્લી ઘરાના પણ કહે છે, તબલા વાદનનું ઘરાના છે. ઇતિહાસકાર અનીશ પ્રધાનના વૃત્તાંત મુજબ 18મી સદીના પૂર્વાર્ધમાં દિલ્હીમાં સિદ્ધાર ખાન ઢાઢીથી તેની શરૂઆત થઈ. ઘણા લોકો તેને સૌથી જૂનું તબલા ઘરાના અને બાકીનાં મોટા ભાગનાં ઘરાનાંનો મૂળ સ્રોત ગણે છે, જોકે ડિજીતબલા નોંધે છે કે પંજાબ ઘરાના સ્વતંત્ર રીતે વિકસ્યું. જેમ્સ કિપેન જે છ તબલા ઘરાનાંને વ્યાપક માન્યતા પામેલાં ગણે છે, તેમાં દિલ્હીનો સમાવેશ કરે છે.

સ્રોતો સ્થાપકનું નામ સિદ્ધાર, સિધાર કે સુધાર ખાન લખે છે, અને અટક ઢાઢી કે ઢારી. સ્વરગંગા અને ડિજીતબલા તેમનો જન્મ આશરે 1700માં મૂકે છે, ગૉટલીબનાં રેકોર્ડિંગ પરની સ્કિડમોર કૉલેજની અભ્યાસક્રમ નોંધો તેને 18મી સદીના અંતમાં મૂકે છે, અને કોઈ સ્રોત સ્થાપનાનું વર્ષ નક્કી કરતો નથી. પ્રધાન તેમને સૌથી પહેલા જાણીતા તબલાવાદક ગણાવે છે. તબલા તરફ વળતાં પહેલાં તેઓ પખાવજ એટલે કે ઢોલ આકારનું નગારું શીખ્યા હતા. સ્વરગંગા જમણા નગારાની કિનારી એટલે કે ચાંટી પરના તેમના કામને એ વાતનું શ્રેય આપે છે કે તબલા ખ્યાલ ગાયનની નિયમિત સંગતનું વાદ્ય બન્યા.

સંગીતકારો દિલ્હીની શૈલીને કિનાર બાજ એટલે કે કિનારીની શૈલી કહે છે, કારણ કે જમણા હાથનો મુખ્ય પ્રહાર પૂડીની ધાર પર પડે છે. ઘણા શબ્દસમૂહોમાં માત્ર તર્જની અને મધ્યમા વપરાય છે, અને તેના પરથી બીજું નામ મળ્યું છે: બે આંગળીઓનો બાજ (દો ઉંગલિયોં કા બાજ). પ્રધાન દિલ્હીને બંધ બાજ એટલે કે વધુ શાંત અને બંધ શૈલી ગણાવે છે, અને તેને વધુ ગુંજતી, ખુલ્લી શૈલી એટલે કે ખુલ્લો બાજની સામે મૂકે છે. ડિજીતબલા આ ભેદને ઢીલો ગણાવે છે, અને દરેક ઘરાના બંનેમાંથી કેટલું શીખવે છે તેમાં ફેર હોય છે. ભંડારના કેન્દ્રમાં પેશકાર અને રેલાની સાથે કાયદો છે, એટલે કે નિશ્ચિત પલટા સાથે વગાડાતી થીમ, અને મોટા ભાગના તબલાવાદકો, ભલે ગમે તે ઘરાનાના હોય, દિલ્હીના કાયદાઓનો પાયો અનિવાર્ય ગણે છે.

દિલ્હી અને અજરાડા મળીને દિલ્લી બાજ બને છે, જ્યારે લખનઉ, બનારસ અને ફર્રુખાબાદ પૂરબ એટલે કે પૂર્વી બાજમાં આવે છે. અજરાડા અને લખનઉ બંને ઘરાનાં દિલ્હીની પરંપરામાંથી ઊતરી આવ્યાં છે. પ્રધાન નત્થુ ખાનને આ ઘરાનાના મહત્ત્વના પ્રતિનિધિ ગણાવે છે. ગામે ખાનના પુત્ર ઇનામ અલી ખાને 1971માં બોમ્બેમાં ગૉટલીબના સોલો તબલાના સર્વેક્ષણ માટે રેકોર્ડિંગ કર્યું, અને સ્કિડમોરની નોંધો તેમને ઘરાનાના વડા એટલે કે ખલીફા કહે છે.

પ્રમુખ કલાકારો

• સિદ્ધાર ખાન ઢાઢી, સ્થાપક, સ્વરગંગા અને ડિજીતબલાના વૃત્તાંત મુજબ જન્મ આશરે 1700
• બુગરા ખાન, સ્વરગંગાના વૃત્તાંત મુજબ સ્થાપકના પુત્ર
• સિતાબ ખાન, સ્વરગંગાના વૃત્તાંત મુજબ બુગરા ખાનના શિષ્ય અને અજરાડાના સ્થાપકોના ગુરુ
• નત્થુ ખાન, ઘરાનાના પ્રતિનિધિ, 1875થી 1940
• ગામે ખાન, ઇનામ અલી ખાનના પિતા, 1883થી 1958
• ઇનામ અલી ખાન, ઘરાનાના ખલીફા, પ્રધાનના વૃત્તાંત મુજબ 1924થી 1986 (સ્કિડમોરની નોંધો 1990 આપે છે)

સ્રોતો

• Aneesh Pradhan, Tabla performances by maestros of the Delhi gharana, Scroll.in (2016)
• SwarGanga Music Foundation, Artistbase માં સિદ્ધાર ખાન વિશેની નોંધ (તારીખ વિના)
• DigiTabla, Dilli Gharana, Baj અને Six Gharanas સંદર્ભ પાનાં (તારીખ વિના)
• Robert S. Gottlieb, Solo Tabla Drumming of North India (1993), Skidmore College ની અભ્યાસક્રમ નોંધો મારફતે
• James Kippen, The Tabla of Lucknow (1988)