ಅದ್ನಾನ್ ಖಾನ್

ಅದ್ನಾನ್ ಖಾನ್ ಸಿತಾರ್ ಅನ್ನು ಗಾಯಕಿ ಅಂಗದಲ್ಲಿ ನುಡಿಸುತ್ತಾರೆ, ಅಂದರೆ ವಾದ್ಯವನ್ನು ಹಾಡುಗಾರನ ಧ್ವನಿಯ ಅಚ್ಚಿನಲ್ಲಿ ರೂಪಿಸುವ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ. ಅವರು ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ, ತಲೆಮಾರುಗಳಿಂದ ಈ ಸಂಗೀತವನ್ನು ನುಡಿಸುತ್ತಾ ಬಂದ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ. ತಂತಿಯನ್ನು ಮೀಟಿದ ಕ್ಷಣದಿಂದಲೇ ಅದರ ನಾದ ಇಳಿಯತೊಡಗುತ್ತದೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಅದನ್ನು ಹಾಡಿಸಬಯಸುವ ಸಿತಾರ್ ವಾದಕ ಆ ಸ್ವರವನ್ನು ಬೇರೆಡೆಗೆ ಒಯ್ಯಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ: ಒಂದು ಸ್ವರವನ್ನು ಮುಂದಿನದಕ್ಕೆ ಬಾಗಿಸುವ ಮೀಂಡಿನೊಳಗೆ, ಮತ್ತೆ ಮೀಟದೆಯೇ ಸ್ವರವನ್ನು ಎಬ್ಬಿಸುವ ಕೃಂತನದೊಳಗೆ. ಗಾಯಕಿ ಅಂಗ ಕೇಳುವ ಶ್ರಮ ಇದುವೇ, ಅವರ ಕೈಗಳು ಇದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಪಳಗಿವೆ.

ಮೊದಲ ಪಾಠಗಳನ್ನು ಅವರು ತಮ್ಮ ತಾಯಿಯ ತಂದೆ, ದಿವಂಗತ ಉಸ್ತಾದ್ ಜಫರ್ ಅಹಮದ್ ಖಾನ್ ಅವರಿಂದ ಕಲಿತರು; ಅವರು ದೆಹಲಿಯ ಸಿತಾರ್ ವಾದಕರಾಗಿದ್ದರು. ಆ ತರಬೇತಿ ದರಿಯಾಗಂಜಿನ ಪಿತ್ರಾರ್ಜಿತ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯಿತು, ಆ ಬಡಾವಣೆಯ ಸಂಗೀತಗಾರರು ಅದನ್ನು ಮೌಸಿಕಿ ಮಂಜಿಲ್ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಸಿತಾರ್ ಆ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ತಲೆಮಾರುಗಳಿಂದ ಮೊಳಗುತ್ತಿತ್ತು, ವಾದ್ಯವನ್ನು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಹಿಡಿಯುವ ಮೊದಲೇ ಅವರು ಅದನ್ನು ಕೇಳಲು ಕಲಿತರು. ಇಂದಿಗೂ ಅವರು ತಮ್ಮ ತಂದೆ, ಸಿತಾರ್ ವಾದಕ ಉಸ್ತಾದ್ ಸಈದ್ ಖಾನ್ ಅವರ ಬಳಿ ಕಲಿಯುತ್ತಿದ್ದಾರೆ; ನಾದ ಮತ್ತು ರಾಗದಾರಿಯ ಮಟ್ಟವನ್ನು ನಿಗದಿಪಡಿಸಿದವರು ಅವರೇ, ಆ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಇವರ ವಾದನ ಇಂದಿಗೂ ಉತ್ತರಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಇಬ್ಬರ ನಡುವೆ ಅವರ ಬಾಲ್ಯದ ಬಹುಪಾಲು ಒಬ್ಬ ಉಸ್ತಾದರ ಸಾನ್ನಿಧ್ಯದಲ್ಲೇ ಕಳೆಯಿತು.

ಗಾಯಕಿ ಅಂಗ ಅವರನ್ನು ತಲುಪಿದ್ದು ಕುಟುಂಬದವರೇ ಆದ ಖಯಾಲ್ ಗಾಯಕ ಉಸ್ತಾದ್ ಮಶ್ಕೂರ್ ಅಲಿ ಖಾನ್ ಅವರ ಮೂಲಕ; ಭಾರತೀಯ ಸಂಗೀತದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಬಂದಿಶ್ ಸಂಗ್ರಹಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಅವರ ಬಳಿ ಇದೆ. 2009ರಿಂದ 2013ರವರೆಗೆ ಅದ್ನಾನ್ ಖಾನ್ ಕೋಲ್ಕತಾದ ಐಟಿಸಿ ಸಂಗೀತ ರಿಸರ್ಚ್ ಅಕಾಡೆಮಿಯಲ್ಲಿ ಹಿರಿಯ ಎ-ದರ್ಜೆಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿವೇತನದಲ್ಲಿದ್ದು ಅಲ್ಲಿಯೇ ಅದೇ ಗುರುವಿನ ಬಳಿ ಕಲಿತರು. ಸಿತಾರ್ ವಾದಕನ ಬದಲು ಒಬ್ಬ ಗಾಯಕನ ಜೊತೆ ಕಳೆದ ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳು ಅವರು ಏನನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಾರೆ ಎಂಬುದನ್ನೇ ಬದಲಾಯಿಸಿದವು. ಎಲ್ಲಿ ಉಸಿರು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು, ಒಂದು ಸ್ವರವನ್ನು ಮುಂದೆ ಸಾಗುವ ಮೊದಲು ಎಷ್ಟು ಹೊತ್ತು ಹಿಡಿದಿಡಬೇಕು, ಮತ್ತು ಒಂದು ವಾಕ್ಯಖಂಡದ ಎಷ್ಟು ಭಾಗವನ್ನು ಹೇಳದೆ ಬಿಡಬೇಕು ಎಂಬುದನ್ನು ಅವರು ಕಲಿತರು. ಧ್ವನಿಯಿಂದ ಕಲಿತ ಬಂದಿಶ್ ತನ್ನ ಬೋಲುಗಳೊಂದಿಗೇ ಬರುತ್ತದೆ, ಆ ಬೋಲುಗಳೇ ಅದರ ಅದಾಯಗಿಯನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತವೆ. ಆ ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಅವರು, ಬಹುತೇಕ ಸಿತಾರ್ ವಾದಕರು ಹಾಡಾಗಿ ಮಾತ್ರ ಬಲ್ಲ ಬಂದಿಶ್‌ಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೊರಬಂದರು.

ಅವರ ವಾದನದಲ್ಲಿ ರಾಗದ ಮಟ್ಟೇ ಮುಂದೆ ನಿಲ್ಲುತ್ತದೆ. ಇಡೀ ತಂತಿಯುದ್ದಕ್ಕೂ ನಾದ ಸಮನಾಗಿ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ, ಅತಿ ವೇಗದ ತಾನುಗಳಲ್ಲೂ ರಾಗದ ಸ್ವರಗಳು ತಮ್ಮ ಆಕಾರವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ. ಅವರು ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಶುದ್ಧ ಕಲ್ಯಾಣ್ ಕಡೆಗೆ ಮರಳುತ್ತಾರೆ, ಸಂಜೆಯ ಆ ರಾಗ ಆರೋಹದಲ್ಲಿ ಐದು ಸ್ವರಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಮಧ್ಯಮ ಮತ್ತು ನಿಷಾದವನ್ನು ಅವರೋಹಕ್ಕೆ ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ; ಮತ್ತು ಮಿಯಾಂ ಕಿ ಮಲ್ಹಾರ್ ಕಡೆಗೆ, ಮಳೆಗಾಲದ ಆ ರಾಗ ತನ್ನ ಎರಡು ನಿಷಾದಗಳನ್ನು ಮುಖಾಮುಖಿ ನಿಲ್ಲಿಸುತ್ತದೆ. ಶಹಾನಾ, ರಾತ್ರಿಯ ಕೊನೆಯ ಜಾವದ ಕಾನಡಾ ಅಂಗದ ರಾಗ, ಅವರ ಭಂಡಾರದಲ್ಲಿ ಇವುಗಳ ಜೊತೆಗಿದೆ. ಕಚೇರಿಯನ್ನು ಅವರು ಧುನ್ ಅಥವಾ ಠುಮ್ರಿಯಿಂದ ಮುಗಿಸುತ್ತಾರೆ, ಅಲ್ಲಿ ಹಾಡುವ ಗೆರೆಗೆ ಅಡಗಲು ಜಾಗವಿಲ್ಲ. ಜುಹೈಬ್ ಅಹಮದ್ ಖಾನ್ ಮತ್ತು ಜರ್ಗಾಮ್ ಖಾನ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ತಬಲಾ ಸಾಥ್ ನೀಡುತ್ತಾರೆ, ಉಸ್ತಾದ್ ಅಕ್ರಮ್ ಖಾನ್ ಜೊತೆ ಅವರು ಶುದ್ಧ ಕಲ್ಯಾಣ್ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ಎಂಟನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಅವರು ಮೊದಲ ಬಾರಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ನುಡಿಸಿದರು. ಅಂದಿನಿಂದ ಅವರು ಜಲಂಧರ್‌ನ ಹರಿಬಲ್ಲಭ ಸಂಗೀತ ಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ ನುಡಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಅದು ಭಾರತೀಯ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಉತ್ಸವ. ಮುಂಬೈನ ಕಲ್ ಕೆ ಕಲಾಕಾರ್, ಐಟಿಸಿ ಸಂಗೀತ ಸಮ್ಮೇಳನ, ಎಂಟಿವಿ ಇಂಡಿಯಾ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ ಸಮಿಟ್ ಮತ್ತು ಉಸ್ತಾದ್ ವಿಲಾಯತ್ ಖಾನ್ ಫೌಂಡೇಶನ್‌ಗಾಗಿಯೂ ನುಡಿಸಿದ್ದಾರೆ. 2016ರಲ್ಲಿ ಚಂಡೀಗಢದಲ್ಲಿ ವಿಲಂಬಿತ ಗತ್‌ನಲ್ಲಿ ಶುದ್ಧ ಕಲ್ಯಾಣ್ ಮೂಲಕ ಆರಂಭಿಸಿ ಅಫಘಾನಿ ಧುನ್ ಅನಾರ್ ಅನಾರ್ ಮೂಲಕ ಮುಗಿಸಿದರು. ದೇಶದ ಹೊರಗೆ ಅವರು ತುರ್ಕಮೆನಿಸ್ತಾನದ ವರ್ಲ್ಡ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ ಫೆಸ್ಟಿವಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ, ಬಹ್ರೇನ್ ಹಾಗೂ ಮಾಲ್ಡೀವ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ನುಡಿಸಿದ್ದಾರೆ. 2026ರ ನವೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಅವರು ಕಲಾಸುಧಾ ಜೊತೆ ಎ ಹಂಡ್ರೆಡ್ ಸ್ಟ್ರಿಂಗ್ಸ್ ಪ್ರವಾಸದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟನ್‌ಗೆ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ, ಸಂತೂರ್ ವಾದಕ ವಿನಯ್ ದೇಸಾಯಿ ಮತ್ತು ತಬಲಾದಲ್ಲಿ ಉಸ್ತಾದ್ ಅಕ್ರಮ್ ಖಾನ್ ಜೊತೆಗೆ.