रियाजका लागि अनलाइन तानपुरा कसरी प्रयोग गर्ने
सा छान्नुहोस्, पहिलो तार मिलाउनुहोस् र कलासुधाको अनलाइन तानपुराको आवाज समायोजन गर्नुहोस्। फोन वा कम्प्युटरमा रियाजका लागि स्क्रिनसट र एउटा छोटो डेमो भिडियो हेर्दै अघि बढ्नुहोस्।
कलासुधाको अनलाइन तानपुरा गायक र वादकहरूलाई वेब ब्राउजरमै रियाज, अर्थात् सङ्गीत अभ्यासका लागि आधार स्वर दिन्छ। आफ्नो फोन वा कम्प्युटरमा कलासुधा तानपुरा खोल्नुहोस्, आफ्नो सन्दर्भ स्वर सा छान्नुहोस् र पहिलो तार मिलाउनुहोस्। कुनै खाता चाहिँदैन। यो निर्देशिकाले सुरु गर्नुअघि प्रयोग गर्नुपर्ने नियन्त्रणहरू पहिले देखाउँछ, त्यसपछि सुर र आवाज कसरी बदल्ने भनेर बुझाउँछ।
अनलाइन तानपुरा कसरी सुरु गर्ने?
टुल खोल्नुहोस् र वाद्यको डिस्प्लेमुनि रहेको तानपुरा सुरु गर्नुहोस् (Start tanpura) बटन खोज्नुहोस्। यसलाई थिच्नेबित्तिकै आधार स्वर बज्न थाल्छ। भोल्युम (Volume) नियन्त्रणले कुल आवाजको स्तर तय गर्छ। सुन्दै सेटिङहरू छान्नुहोस्, जसले गर्दा हरेक परिवर्तनलाई अघिल्लो आवाजसँग दाँजेर हेर्न सकिन्छ। मुख्य नियन्त्रणहरूमा तपाईंको सा (Your Sa), सूक्ष्म सुर मिलान (Fine tuning) र पहिलो तार (First string) देखिन्छन्। सप्तक, तारको सङ्ख्या र आवाजलाई आकार दिने नियन्त्रणहरूका लागि साउन्ड सेटिङ (Sound settings) खोल्नुहोस्।
तानपुराको कुन स्केल छान्ने?
तपाईंको सा भागमा C देखि B सम्म, शार्पसहित, १२ वटा कुञ्जीको एउटा पङ्क्ति देखिन्छ। तपाईं जुन स्वरमा रियाज गर्नुहुन्छ त्यो, वा तपाईंका शिक्षकले तोकेको स्वर छान्नुहोस्। तानपुराको कुनै एउटै सबैभन्दा राम्रो स्केल हुँदैन। C मा तानपुरा चाहिए C छान्नुहोस्; C शार्पका लागि C# छान्नुहोस्। B फ्ल्याट चाहिए A# छान्नुहोस्: यी दुवै नाम एउटै सुरका हुन्। स्क्रिन रिडर प्रयोग गर्दा हरेक कुञ्जीले आफ्नो हारमोनियम कुञ्जी र कट्टईको जानकारी पनि दिन्छ। यसले चाहिएको सा चिन्ने अर्को उपाय दिन्छ।
पहिलो तार कसरी मिलाउने?
पहिलो तार नियन्त्रणमा चारवटा विकल्प छन्: प, म, नि वा सा। तपाईंले गरिरहेको अभ्यासका लागि चाहिने स्वर छान्नुहोस्। एउटा रागमा मिल्ने सेटिङ अर्को रागमा पनि मिल्नैपर्छ भन्ने छैन। त्यसैले कुनै एउटा विकल्पलाई सबै रागको नियम नठानी, आफूले सिकेको सुर मिलाउने तरिका अपनाउनुहोस्। हरेक रागमा लाग्ने स्वरहरू रागका पृष्ठहरूले बताउँछन्। साउन्ड सेटिङभित्रको तार (Strings) बाट तपाईं चार, पाँच वा छवटा तार छान्न सक्नुहुन्छ। पाँचौँ तार (Fifth string) र छैटौँ तार (Sixth string) दुवैका आफ्नै स्वर विकल्प छन्।
आफ्नो आवाज वा वाद्यसँग सुर कसरी मिलाउने?
पहिले सा कुञ्जी छान्नुहोस्, त्यसपछि साउन्ड सेटिङ खोलेर सप्तक (Register) मा तल्लो (Lower) वा माथिल्लो (Higher) छान्नुहोस्। अझ सानो सुर समायोजनका लागि सूक्ष्म सुर मिलानमा फर्कनुहोस्। सूक्ष्म सुर मिलानको स्लाइडरले सालाई दुवैतिर ५० सेन्टसम्म सार्छ; छानिएको कुञ्जीबाट तपाईं कति सर्नुभयो भन्ने कुरा यसको छेउमा देखिने अङ्कले देखाउँछ। दुई कुञ्जीबीचको सुर चाहिँदा यसलाई प्रयोग गर्नुहोस्। आफ्नो आवाज वा वाद्यसँगै सुन्नुहोस्, अलिकति बदल्नुहोस् र स्लाइडर अझ सार्नुअघि फेरि दाँज्नुहोस्।
तानपुराको आवाज कसरी बदल्ने?
जवारी (Jawari) ले तारको आवाजमा रहेको झङ्कार नियन्त्रण गर्छ। सुन्दै यसलाई बदल्नुहोस् र त्यो झङ्कार तपाईंलाई कति चाहिन्छ भनेर तय गर्नुहोस्। रुम (Room) नियन्त्रणमा Dry, Room र Hall गरी तीनवटा विकल्प छन्। मुख्य भोल्युमले पूरै आधार स्वरको आवाज बदल्छ; तार भोल्युम (String volume) बाट हरेक तारलाई छुट्टाछुट्टै सन्तुलन गर्न सकिन्छ। एक पटकमा एउटै नियन्त्रण बदल्नुहोस्, जसले गर्दा त्यसले के बदल्यो भनेर सुन्न सकिन्छ।
छेडाइबीचको समय (Time between plucks) ले लगातार बज्ने तारका आवाजबीचको दूरी बदल्छ। तानपुरा बजिरहँदा यसलाई सार्नुहोस् र त्यसबाट बन्ने चक्र सुन्नुहोस्। तानपुरा सहायता लेखमा हरेक नियन्त्रणको व्याख्या छ; फेरि सम्झनुपरे त्यो हेर्नुहोस्।
के यसलाई फोन वा कम्प्युटरमा प्रयोग गर्न सकिन्छ?
सकिन्छ। कलासुधा तानपुरा दुवैमा ब्राउजरमै चल्छ; केही पनि इन्स्टल गर्नुपर्दैन। Chrome, Safari, Edge वा Firefox को हालको संस्करण प्रयोग गर्नुहोस्। रियाजका लागि तानपुरा एप आफ्नो ब्राउजरमा खोल्नुहोस्, त्यसपछि तपाईंले अभ्यास गरिरहेको सङ्गीतका लागि सा र पहिलो तार छान्नुहोस्। आधार स्वर बजिरहँदा पनि तपाईं सेटिङ बदल्न सक्नुहुन्छ, त्यसैले अभ्यासकै बीचमा हरेक परिवर्तन सुन्न सक्नुहुन्छ।
कलासुधा तानपुरामा फर्कनुहोस्, आफूलाई चाहिने सा मिलाउनुहोस् र अर्को स्वरवाक्य सुरु गर्नुअघि आधार स्वर सुन्नुहोस्।
We are the internal engineering core of KalaSudha, managing our dot-com, Indian Classical Network websites, and are focused on building cutting-edge digital architecture for the Indian classical music ecosystem.