ମଣିପୁରୀ

ମଣିପୁରୀ ହେଉଛି ଉତ୍ତର-ପୂର୍ବ ରାଜ୍ୟ ମଣିପୁରର ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ନୃତ୍ୟ, ଯାହା କୋମଳ, ଦୋଳାୟମାନ ଗତି, ତରଳ ବୃତ୍ତାକାର ଶୈଳୀ, ଏବଂ ଏକ ଭକ୍ତିମୂଳକ ଗୁଣ ଦ୍ୱାରା ବିଶେଷିତ ଯାହା ଏହାକୁ ଦକ୍ଷିଣ ଭାରତୀୟ ଶୈଳୀର କୋଣିଆ ଶୈଳୀଠାରୁ ପୃଥକ କରେ। ଏହି ପରମ୍ପରା ରାସ ଲୀଳାକୁ କେନ୍ଦ୍ର କରି - କୃଷ୍ଣ ଏବଂ ଗୋପୀମାନଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ନୃତ୍ୟ - ତାରାଙ୍କିତ ଆକାଶ ତଳେ ମନ୍ଦିର ପ୍ରାଙ୍ଗଣରେ ପବିତ୍ର ଅନୁଷ୍ଠାନ ରୂପେ ପ୍ରଦର୍ଶିତ। ଏହି ଭକ୍ତିମୂଳକ ପ୍ରସଙ୍ଗ ମଣିପୁରୀର ସମଗ୍ର ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟକୁ ଆକାର ଦିଏ: ଗତି କୋମଳ, ସଂଯମିତ ଏବଂ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ତୃଷ୍ଣାରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ।

ପୋଷାକ ମଣିପୁରୀର ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ରୂପରେ ସହାୟକ। ମହିଳା ନର୍ତ୍ତକୀମାନେ ପୋତ୍‌ଲୋଇ ପିନ୍ଧନ୍ତି, ଏକ କଠିନ, ବେଳନାକାର ଘାଘରା ଯାହା ବିସ୍ତୃତ ଚିକାଣରେ ସଜ୍ଜିତ, ଯାହା ତଳ ଶରୀର ଲୁଚାଇ ବାହୁ ଏବଂ ଧଡ଼ର ସୁନ୍ଦର ଗତିକୁ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦିଏ। ପୁରୁଷ ନର୍ତ୍ତକ (କୃଷ୍ଣ ଭୂମିକାରେ) ହଳଦିଆ ଧୋତି ଏବଂ ମୁକୁଟ ପିନ୍ଧନ୍ତି। ଏହି ପୋଷାକ ମଧ୍ୟରେ ସଂଯମିତ, ବୃତ୍ତାକାର ଗତି ମଣିପୁରୀର ବିଶେଷ ଦୃଶ୍ୟ ଲୟ ସୃଷ୍ଟି କରେ।

"ମଣିପୁରୀ ହେଉଛି ଗତିରେ ପ୍ରାର୍ଥନା - ପ୍ରତିଟି କୋମଳ ଘୂର୍ଣ୍ଣନରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପ୍ରତି ଗୋପୀମାନଙ୍କ ପ୍ରେମ ଦୃଶ୍ୟମାନ।"

ରାସ ଲୀଳା

ରାସ ଲୀଳା ମଣିପୁରୀ ନୃତ୍ୟର ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଏବଂ କଳାତ୍ମକ ହୃଦୟ ଗଠନ କରେ। ଗୋପୀମାନଙ୍କ ସହ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ଖେଳ ଚିତ୍ରିତ ଏହି ନୃତ୍ୟ-ନାଟକ ଧାର୍ମିକ ପାଳନ ରୂପେ ପ୍ରଦର୍ଶିତ, ବିଶେଷତଃ କାର୍ତ୍ତିକ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା (କାର୍ତ୍ତିକ ମାସର ପୂର୍ଣ୍ଣ ଚନ୍ଦ୍ର) ସମୟରେ। ପ୍ରଦର୍ଶନ ରାତିରେ ମନ୍ଦିର ପ୍ରାଙ୍ଗଣରେ ହୁଏ, ମଧ୍ୟରାତ୍ରିରେ ଆରମ୍ଭ ହୋଇ ଉଷା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚାଲେ। ଅଂଶଗ୍ରହଣକାରୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଶିକ୍ଷିତ ନର୍ତ୍ତକୀ ଏବଂ ଭକ୍ତ ଉଭୟ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ, କଳା ଏବଂ ପୂଜା ମଧ୍ୟରେ ସୀମା ଅସ୍ପଷ୍ଟ କରି।

ରାସ ଲୀଳାର ପାଞ୍ଚଟି ରୂପ ଅଛି: ମହା ରାସ, ବସନ୍ତ ରାସ, କୁଞ୍ଜ ରାସ, ନିତ୍ୟ ରାସ, ଏବଂ ଦିବା ରାସ, ପ୍ରତ୍ୟେକଟି ଦିବ୍ୟ ପ୍ରେମ କାହାଣୀର ବିଭିନ୍ନ ଦିଗ ଚିତ୍ରଣ କରେ। ଗତି କୋମଳ ଏବଂ ଚକ୍ରାକାର, ଦିବ୍ୟ ଖେଳର ଚିରନ୍ତନ ସ୍ୱରୂପ ସୂଚିତ କରି। କୃଷ୍ଣ କେନ୍ଦ୍ରରେ ଠିଆ ହୁଅନ୍ତି ଯେତେବେଳେ ଗୋପୀମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡୀୟ ସୁଶୃଙ୍ଖଳାର ପ୍ରତୀକ ସଜ୍ଜାରେ ବୃତ୍ତାକାରରେ ଘୂରନ୍ତି।

ଗତି ଶବ୍ଦଭଣ୍ଡାର

ମଣିପୁରୀ ଗତି କୋମଳ, ପ୍ରବାହମାନ ଗୁଣକୁ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦିଏ। ପାଦ ବିରଳରେ ମାଟିରେ ଶବ୍ଦ କରି ଆଘାତ କରେ; ବରଂ, ନର୍ତ୍ତକୀମାନେ ସରକି ଏବଂ ଦୋହଲନ୍ତି। ବାହୁ ଗତି କୋମଳ ବକ୍ରତା ବର୍ଣ୍ଣନା କରେ, ଭାବ ଏବଂ ବର୍ଣ୍ଣନା ପ୍ରକାଶ କରୁଥିବା ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ହସ୍ତ ମୁଦ୍ରା ସହ। ଧଡ଼ ସିଧା କିନ୍ତୁ ତରଳ ରହେ, ସୂକ୍ଷ୍ମ ତରଙ୍ଗ ସହ ଯାହା ନିରନ୍ତର ଗତି ସୃଷ୍ଟି କରେ।

ରାସ ଲୀଳା ବ୍ୟତୀତ, ମଣିପୁରୀରେ ଉତ୍ସାହୀ ପୁଙ୍ଗ ଚୋଲୋମ୍ (ମୃଦଙ୍ଗ ନୃତ୍ୟ) ଏବଂ କର୍ତ୍ତାଳ ଚୋଲୋମ୍ (ମଞ୍ଜୀରା ନୃତ୍ୟ) ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ, ଉଭୟ ପୁରୁଷଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଆଥଲେଟିକ୍ ଗତିରେ ପ୍ରଦର୍ଶିତ ଯାହା କୋମଳ ମହିଳା ଭଣ୍ଡାରଠାରୁ ଭିନ୍ନ। ବୈଷ୍ଣବ ପ୍ରଭାବ ପୂର୍ବର ଲାଇ ହାରାଓବା ଅନୁଷ୍ଠାନ ନୃତ୍ୟ ଦେଶୀୟ ମେଇତେଇ ଧାର୍ମିକ ପରମ୍ପରା ସହ ସଂଯୁକ୍ତ।

ଐତିହାସିକ ବିକାଶ

ମଣିପୁର ୧୮ଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ରାଜା ଭାଗ୍ୟଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଅଧୀନରେ ବୈଷ୍ଣବବାଦ ଗ୍ରହଣ କଲା, ଯାହାଙ୍କୁ ରାସ ଲୀଳା ଶୈଳୀ ସୃଷ୍ଟି କରିବାର ଶ୍ରେୟ ଦିଆଯାଏ। ତଥାପି, ଦେଶୀୟ ମେଇତେଇ ସଂସ୍କୃତିରେ ନିହିତ ନୃତ୍ୟ ପରମ୍ପରା ପୂର୍ବରୁ ବିଦ୍ୟମାନ ଥିଲା। ଦେଶୀୟ ଗତି ଶବ୍ଦଭଣ୍ଡାର ସହ ବୈଷ୍ଣବ ଭକ୍ତିର ସମ୍ମିଶ୍ରଣ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ମଣିପୁରୀ ଶୈଳୀ ସୃଷ୍ଟି କଲା। ରବୀନ୍ଦ୍ରନାଥ ଠାକୁର ୨୦ଶ ଶତାବ୍ଦୀ ଆରମ୍ଭରେ ମଣିପୁରୀ ନୃତ୍ୟ ସହ ପରିଚିତ ହୋଇ ଶିକ୍ଷକମାନଙ୍କୁ ଶାନ୍ତିନିକେତନକୁ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କରିଥିଲେ, ଏହି ଶୈଳୀକୁ ବ୍ୟାପକ ଭାରତୀୟ ଏବଂ ଆନ୍ତର୍ଜାତିକ ଦର୍ଶକଙ୍କ ନିକଟକୁ ପରିଚିତ କରାଇଲେ।

ପ୍ରମୁଖ ଶିଳ୍ପୀ

ଗୁରୁ ବିପିନ ସିଂହ (୧୯୧୮-୨୦୦୦) ମଣିପୁରୀ କୌଶଳ ସଂହିତାବଦ୍ଧ କରିବାରେ ଏବଂ ଏହାକୁ ସଙ୍ଗୀତ ସଭା ମଞ୍ଚକୁ ଆଣିବାରେ ମୁଖ୍ୟ ଭୂମିକା ନିର୍ବାହ କରିଥିଲେ। ସିଂହଜିତ ସିଂହ ଏବଂ ଚାରୁ ମାଥୁର ବିକାଶ ଜାରି ରଖିଲେ। ଝାଭେରୀ ଭଉଣୀମାନେ (ନୟନା, ସୁବର୍ଣ୍ଣା, ଦର୍ଶନା, ଏବଂ ରଞ୍ଜନା) ପ୍ରସିଦ୍ଧି ଅର୍ଜନ କଲେ, ଦଶନ୍ଧିର ପ୍ରଦର୍ଶନ ଏବଂ ଶିକ୍ଷାଦାନ ମାଧ୍ୟମରେ ମଣିପୁରୀକୁ ଆନ୍ତର୍ଜାତିକ ମାନ୍ୟତା ଆଣିଲେ।