ସତ୍ତ୍ରୀୟା

ସତ୍ତ୍ରୀୟା ହେଉଛି ଆସାମର ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ନୃତ୍ୟ, ୧୫ଶ-୧୬ଶ ଶତାବ୍ଦୀର ସନ୍ତ ଶ୍ରୀମନ୍ତ ଶଙ୍କରଦେବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ସତ୍ର (ବୈଷ୍ଣବ ମଠ) ମଧ୍ୟରେ ବିକଶିତ। ସଙ୍ଗୀତ ନାଟକ ଏକାଡେମୀ ଦ୍ୱାରା ସ୍ୱୀକୃତ ଆଠଟି ଶୈଳୀ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବକନିଷ୍ଠ (୨୦୦୦ରେ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ମର୍ଯ୍ୟାଦା ପ୍ରାପ୍ତ), ସତ୍ତ୍ରୀୟା ରାଜଦରବାର ମନୋରଞ୍ଜନ ଅପେକ୍ଷା ଧାର୍ମିକ ଅଭ୍ୟାସର ଅଂଶ ରୂପେ ବିକଶିତ ହୋଇଥିଲା। ସନ୍ୟାସୀମାନେ ଭକ୍ତିମୂଳକ ଅର୍ପଣ ରୂପେ ନୃତ୍ୟ-ନାଟକ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରୁଥିଲେ, ପରମ୍ପରା ବଜାୟ ରଖି ଯାହା କେବଳ ସାମ୍ପ୍ରତିକ ସମୟରେ ସଙ୍ଗୀତ ସଭା ପ୍ରଦର୍ଶନରେ ଆବିର୍ଭାବ ହୋଇଛି।

ସତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ସମଗ୍ର ଆସାମରେ ଧର୍ମ, ଶିକ୍ଷା, ଏବଂ ସଂସ୍କୃତିର କେନ୍ଦ୍ର ରୂପେ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିଲା। ଶଙ୍କରଦେବ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଜୀବନର ଘଟଣା ଚିତ୍ରଣ କରୁଥିବା ଅଙ୍କିଆ ନାଟ (ଏକ-ଅଙ୍କ ନାଟକ) ସୃଷ୍ଟି କଲେ, ନୃତ୍ୟ, ସଙ୍ଗୀତ, ଏବଂ ସଂଳାପର ମିଶ୍ରଣ ମାଧ୍ୟମରେ ପ୍ରଦର୍ଶିତ। ସନ୍ୟାସୀମାନେ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଗତି ଶବ୍ଦଭଣ୍ଡାର ବିକଶିତ କଲେ ଯାହା ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ କଳା ରୂପେ ମାନ୍ୟତା ପାଇବା ପୂର୍ବରୁ ପାଞ୍ଚ ଶତାବ୍ଦୀ ଧରି ମଠ ପ୍ରାଚୀର ମଧ୍ୟରେ ଜୀବନ୍ତ ଅଭ୍ୟାସ ରହିଲା।

"ସତ୍ତ୍ରୀୟା ହେଉଛି ଦେହରେ ଭକ୍ତି - ସେହି ନୃତ୍ୟ ଯାହାକୁ ସନ୍ୟାସୀମାନେ ମଠରେ ଜୀବନ୍ତ ରଖିଲେ ଯେତେବେଳେ ସଂସାର ସେମାନଙ୍କ ଚାରିପଟେ ବଦଳିଗଲା।"

ଶଙ୍କରଦେବଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି

ଶ୍ରୀମନ୍ତ ଶଙ୍କରଦେବ (୧୪୪୯-୧୫୬୮) ଆସାମରେ ନବ-ବୈଷ୍ଣବ ଆନ୍ଦୋଳନ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କଲେ, ସତ୍ର ବ୍ୟବସ୍ଥା ସ୍ଥାପନ କଲେ ଯାହା ତାଙ୍କ କଳାତ୍ମକ ଏବଂ ଧାର୍ମିକ ଉତ୍ତରାଧିକାର ସଂରକ୍ଷଣ କରିବ। ସେ ଅସମୀୟା ଏବଂ ବ୍ରଜବୁଲୀ (ଅସମୀୟା ଏବଂ ମୈଥିଳୀ ମିଶ୍ରିତ ସାହିତ୍ୟିକ ଭାଷା)ରେ ଅଙ୍କିଆ ନାଟ ରଚନା କଲେ, ସତ୍ତ୍ରୀୟା ଭଣ୍ଡାରରେ କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ରହୁଥିବା ଗ୍ରନ୍ଥ ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ତାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ଧାର୍ମିକ ଜୀବନରେ ପ୍ରଦର୍ଶନକୁ ଏକତ୍ରିତ କଲା, ସନ୍ୟାସୀମାନଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ଅଭ୍ୟାସର ଦିଗ ରୂପେ ନୃତ୍ୟ, ସଙ୍ଗୀତ, ଏବଂ ନାଟକରେ ପ୍ରଶିକ୍ଷିତ କରି।

ଶଙ୍କରଦେବ ଏବଂ ତାଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ ମାଧବଦେବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରଚିତ ବରଗୀତ (ଭକ୍ତିମୂଳକ ଗୀତ) ସାଙ୍ଗୀତିକ ସାଥ ପ୍ରଦାନ କରେ। ଖୋଲ (ମୃଦଙ୍ଗ) ଏବଂ ତାଳ (ମଞ୍ଜୀରା) ଲୟ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରେ। ଧାର୍ମିକ ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ସଙ୍ଗୀତ, ନୃତ୍ୟ, ଏବଂ ପାଠ୍ୟର ଏହି ଏକୀକରଣ ସତ୍ତ୍ରୀୟାକୁ ମୁଖ୍ୟତଃ ମନୋରଞ୍ଜନ ରୂପେ ବିକଶିତ ଶୈଳୀଠାରୁ ପୃଥକ କରେ।

ଗତି ଶବ୍ଦଭଣ୍ଡାର

ସତ୍ତ୍ରୀୟା ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ହସ୍ତ ମୁଦ୍ରା ଏବଂ ପାଦ ଗତି ବ୍ୟବହାର କରେ ଯାହା ଦକ୍ଷିଣ ଭାରତୀୟ ଶୈଳୀ ଏବଂ କଥକ ଉଭୟଠାରୁ ଭିନ୍ନ। ନୃତ୍ୟ ତାଣ୍ଡବ (ପୁରୁଷ) ଏବଂ ଲାସ୍ୟ (ନାରୀ) ଉଭୟ ଗୁଣ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରେ, ବିଭିନ୍ନ ଆଇଟମ୍ ବିଭିନ୍ନ ବିଶେଷତାକୁ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦିଏ। ପୁରୁଷ ସନ୍ୟାସୀମାନେ ମୂଳତଃ ମହିଳା ଚରିତ୍ର ସମେତ ସମସ୍ତ ଭୂମିକା ଭଜନ କରୁଥିଲେ, ଯଦିଓ ସମକାଳୀନ ଅଭ୍ୟାସରେ ମହିଳା ଅଭିନେତ୍ରୀ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ।

ଚାଳି (ମୌଳିକ ନୃତ୍ୟ ଏକକ) ବୈଷୟିକ ଶବ୍ଦଭଣ୍ଡାର ଗଠନ କରେ, ବିଭିନ୍ନ ଚରିତ୍ର ପ୍ରକାର ଏବଂ ନାଟକୀୟ ପରିସ୍ଥିତି ପାଇଁ ବିଭିନ୍ନ ଚାଳି ଉପଯୁକ୍ତ। ମାଟି ଅଖାରା ପାଦ ଶୈଳୀକୁ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦିଏ ଯେତେବେଳେ ଓରା ଏବଂ ପର ସ୍ଥାନିକ ଗତି ବର୍ଣ୍ଣନା କରେ। ନୃତ୍ୟ ସାମରିକ ପରମ୍ପରା ସହ ସଂଯୋଗ ବଜାୟ ରଖେ, କେତେକ ଗତି ଆସାମୀ ଯୋଦ୍ଧା ସଂସ୍କୃତି ପ୍ରତିଫଳିତ କରେ।

ପ୍ରଦର୍ଶନ ଶୈଳୀ

ପାରମ୍ପରିକ ଶୈଳୀରେ ଅଙ୍କିଆ ନାଟ (କୃଷ୍ଣ ବର୍ଣ୍ଣନା ପ୍ରସ୍ତୁତ ନୃତ୍ୟ-ନାଟକ), ଭାଓନା (ନାଟ୍ୟ ପ୍ରଦର୍ଶନ), ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ଏକକ ଏବଂ ସମୂହ ନୃତ୍ୟ ଆଇଟମ୍ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ। ସୂତ୍ରଧାର (ବର୍ଣ୍ଣନାକାରୀ) ପ୍ରଦର୍ଶନ ପରିଚୟ କରନ୍ତି ଏବଂ ମନ୍ତବ୍ୟ ପ୍ରଦାନ କରନ୍ତି। ଗାୟନ-ବାୟନ (ସଙ୍ଗୀତକାର) ସ୍ୱର, ଖୋଲ, ଏବଂ ମଞ୍ଜୀରା ସହ ସାଥ ଦିଅନ୍ତି।

ସଙ୍ଗୀତ ସଭା ପ୍ରଦର୍ଶନକୁ ସଂକ୍ରମଣ ପାଇଁ ଧାର୍ମିକ ମଞ୍ଚ ପାଇଁ ମଠୀୟ ଶୈଳୀର ଅନୁକୂଳନ ଆବଶ୍ୟକ ଥିଲା। ଦୀର୍ଘ ନାଟକୀୟ ରଚନାରୁ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଆଇଟମ୍ ଉଦ୍ଧାର କରାଗଲା, ଏବଂ ପାରମ୍ପରିକ ସମୂହ ଖଣ୍ଡ ସହ ଏକକ ଶୈଳୀ ବିକଶିତ ହେଲା। ଏହି ଅନୁକୂଳନ ସତ୍ତ୍ରୀୟାକୁ ଏହାର ଭକ୍ତିମୂଳକ ଚରିତ୍ର ବଜାୟ ରଖି ସତ୍ର ପ୍ରସଙ୍ଗ ବାହାରେ ଦର୍ଶକଙ୍କ ନିକଟରେ ପହଞ୍ଚିବାରେ ସକ୍ଷମ କଲା।

ସମକାଳୀନ ମାନ୍ୟତା

ସଙ୍ଗୀତ ନାଟକ ଏକାଡେମୀର ୨୦୦୦ରେ ମାନ୍ୟତା ସେତିକି ସ୍ୱୀକାର କଲା ଯାହା ଆସାମୀ ଅଭ୍ୟାସକାରୀମାନେ ବହୁ ପୂର୍ବରୁ ବଜାୟ ରଖିଥିଲେ: ସତ୍ତ୍ରୀୟାରେ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ କଳାକୁ ସଂଜ୍ଞାୟିତ କରୁଥିବା ସଂହିତାବଦ୍ଧ କୌଶଳ, ଭଣ୍ଡାର, ଏବଂ ତତ୍ତ୍ୱଗତ ମୂଳ ଅଛି। ଜତୀନ ଗୋସ୍ୱାମୀ, ବିମ୍ବାବତୀ ଦେବୀ, ଏବଂ ଇନ୍ଦିରା ପି.ପି. ବୋରା ଭଳି ସମକାଳୀନ ଶିଳ୍ପୀମାନେ ସତ୍ତ୍ରୀୟାକୁ ଜାତୀୟ ଏବଂ ଆନ୍ତର୍ଜାତିକ ମଞ୍ଚକୁ ଆଣିଛନ୍ତି ଯେତେବେଳେ ସତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ସେମାନଙ୍କ ଶତାବ୍ଦୀ-ପୁରୁଣା ଅଭ୍ୟାସ ଜାରି ରଖିଛନ୍ତି।