ਭਰਤਨਾਟਿਅਮ

ਭਰਤਨਾਟਿਅਮ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਨਾਚ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਭਿਆਸ ਕੀਤਾ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਜੋ ਤਮਿਲ ਨਾਡੂ ਦੀਆਂ ਮੰਦਰ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਮੂਲ ਲੱਭਦਾ ਹੈ। ਜਿਓਮੈਟ੍ਰਿਕ ਸ਼ੁੱਧਤਾ, ਮੂਰਤੀਕਲਾ ਵਾਲੀਆਂ ਮੁਦਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਪੈਰ ਕੰਮ ਦੁਆਰਾ ਚਿੰਨ੍ਹਿਤ, ਭਰਤਨਾਟਿਅਮ ਤਕਨੀਕੀ ਕਠੋਰਤਾ ਨੂੰ ਡੂੰਘੇ ਭਗਤੀ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਰੂਪ ਦਾ ਨਾਮ ਭਾਵ (ਭਾਵਨਾ), ਰਾਗ (ਧੁਨ), ਤਾਲ (ਲੈਅ), ਅਤੇ ਨਾਟਯਮ (ਨਾਚ) ਦੇ ਸੁਮੇਲ ਤੋਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਨਾਚ ਨੂੰ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਜ਼ਰੂਰੀ ਤੱਤਾਂ ਨੂੰ ਸਮੇਟਦਾ ਹੈ।

ਇਹ ਨਾਚ ਦੇਵਦਾਸੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋਇਆ, ਜਿੱਥੇ ਵੰਸ਼ਵਾਦੀ ਮੰਦਰ ਨਾਚੀਆਂ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਤਿਉਹਾਰ ਰੀਤੀ ਰਿਵਾਜਾਂ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੀਆਂ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਔਰਤਾਂ ਨੇ ਸੂਝਵਾਨ ਭੰਡਾਰ ਕਾਇਮ ਰੱਖੇ, ਗੁਰੂ-ਸ਼ਿਸ਼ਯ ਸਿਖਲਾਈ ਦੀਆਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਤਕਨੀਕ ਅਤੇ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸੰਚਾਰਿਤ ਕੀਤਾ। ਮਰਾਠਾ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਦਾ ਥੰਜਾਵੂਰ ਦਰਬਾਰ (17ਵੀਂ-19ਵੀਂ ਸਦੀ) ਸੰਹਿਤਾਬੱਧਤਾ ਅਤੇ ਰਚਨਾਤਮਕ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਕੇਂਦਰ ਬਣਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਥੰਜਾਵੂਰ ਚੌਕੜੀ—ਚਿੰਨਯਾ, ਪੋੰਨਯਾ, ਸ਼ਿਵਾਨੰਦਮ ਅਤੇ ਵਡੀਵੇਲੂ—ਨੇ ਕਚਹਿਰੀ ਭੰਡਾਰ ਨੂੰ ਸੰਹਿਤਾਬੱਧ ਕੀਤਾ ਜੋ ਬੁਨਿਆਦੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

"ਭਰਤਨਾਟਿਅਮ ਵਿੱਚ ਸਰੀਰ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਹਰ ਕੋਣ ਸਹੀ, ਹਰ ਲਾਈਨ ਅਰਥਪੂਰਨ, ਹਰ ਪਲ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਉੱਕਰਿਆ ਮੰਦਰ।"

ਤਕਨੀਕੀ ਬੁਨਿਆਦ

ਭਰਤਨਾਟਿਅਮ ਦੀ ਤਕਨੀਕੀ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਅਰੈਮੰਡੀ (ਅੱਧ-ਬੈਠੀ ਸਥਿਤੀ) 'ਤੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਹੈ, ਮੁੱਖ ਮੁਦਰਾ ਜਿਸ ਤੋਂ ਸਾਰੇ ਅੰਦੋਲਨ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਨਾਚੀ ਝੁਕੇ ਗੋਡਿਆਂ ਨਾਲ ਪੈਰ ਬਾਹਰ ਵੱਲ ਮੋੜ ਕੇ ਖੜ੍ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਇਸ ਰੂਪ ਨੂੰ ਵੱਖਰਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਜਿਓਮੈਟ੍ਰਿਕ ਬੁਨਿਆਦ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਅਧਾਰ ਤੋਂ ਅਡਵੂ ਉੱਭਰਦੇ ਹਨ—ਅੰਦੋਲਨ ਦੀਆਂ ਮੁੱਢਲੀਆਂ ਇਕਾਈਆਂ ਜੋ ਪੈਰ ਕੰਮ, ਹੱਥ ਇਸ਼ਾਰਿਆਂ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਦੀਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਨੂੰ ਜੋੜਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਰਾਹੀਂ ਮੁਹਾਰਤ ਹਾਸਲ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਹੱਥ ਅਭਿਨਯ ਦਰਪਣ ਵਰਗੇ ਪਾਠਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਹਿਤਾਬੱਧ ਹਸਤਾਂ (ਹੱਥ ਇਸ਼ਾਰੇ) ਵਰਤਦੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਇੱਕ-ਹੱਥ (ਅਸੰਯੁਤ) ਅਤੇ ਦੋ-ਹੱਥ (ਸੰਯੁਤ) ਇਸ਼ਾਰੇ ਬਿਰਤਾਂਤ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਲਈ ਸੂਝਵਾਨ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਨ੍ਰਿੱਤ ਹਸਤ ਇਸ਼ਾਰੇ ਸ਼ੁੱਧ ਨਾਚ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਅਭਿਨਯ ਹਸਤ ਇਸ਼ਾਰੇ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਵਾਲੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅਰਥ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਅੱਖਾਂ, ਭਰਵੱਟੇ ਅਤੇ ਚਿਹਰੇ ਦੀਆਂ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ ਤਾਲਮੇਲ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਨਾਚੀ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਹੱਥਾਂ ਜਿੰਨਾ ਬੋਲਦਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਕਚਹਿਰੀ ਢਾਂਚਾ

ਰਵਾਇਤੀ ਮਾਰਗਮ (ਭੰਡਾਰ ਕ੍ਰਮ) ਭਰਤਨਾਟਿਅਮ ਕਚਹਿਰੀਆਂ ਦਾ ਢਾਂਚਾ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਅਲਾਰਿੱਪੂ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਖੋਲ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਸ਼ੁੱਧ ਨਾਚ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਜੋ ਨਾਚੀ ਦੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਜਗਾਉਂਦੀ ਅਤੇ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਮੰਗਦੀ ਹੈ। ਜਤੀਸਵਰਮ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਲੈਅਮਿਕ ਪੈਟਰਨ ਅਤੇ ਅਡਵੂ ਸੁਮੇਲ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਬਦਮ ਸਧਾਰਨ ਭਗਤੀ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਵਾਲੀ ਸਮੱਗਰੀ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਵਰਣਮ ਕੇਂਦਰ ਬਿੰਦੂ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਵੀਹ ਤੋਂ ਚਾਲੀ ਮਿੰਟ ਤੱਕ ਚੱਲਣ ਵਾਲੀ ਮੰਗ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਰਚਨਾ ਜੋ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਰਾਗ ਅਤੇ ਤਾਲ ਢਾਂਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁੱਧ ਨਾਚ ਅਤੇ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਨੂੰ ਜੋੜਦੀ ਹੈ। ਪਦਮ ਅਤੇ ਜਾਵਲੀ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਸੂਖਮ ਅਭਿਨਯ ਰਾਹੀਂ ਰੋਮਾਂਟਿਕ-ਭਗਤੀ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਤਿੱਲਾਨਾ ਲੈਅਮਿਕ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲੇ ਊਰਜਾਵਾਨ ਸ਼ੁੱਧ ਨਾਚ ਨਾਲ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਸਮਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਪੁਨਰਜੀਵਨ ਅਤੇ ਪਰਿਵਰਤਨ

ਰੁਕਮਣੀ ਦੇਵੀ ਅਰੁੰਡੇਲ (1904-1986) ਨੇ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਪੁਨਰਜੀਵਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਨੇ ਭਰਤਨਾਟਿਅਮ ਨੂੰ ਮੰਦਰ ਪਰੰਪਰਾ ਤੋਂ ਕਚਹਿਰੀ ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਬਦਲਿਆ। ਉਸਦੀ ਸੰਸਥਾ ਕਲਾਕਸ਼ੇਤਰਾ, 1936 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ, ਨੇ ਰਸਮੀ ਸਿਖਲਾਈ ਲਈ ਇੱਕ ਮਾਡਲ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਜੋ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਫੈਲਿਆ। ਉਸਨੇ ਮੰਦਰ ਸੇਵਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਹਟਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਤਕਨੀਕੀ ਅਤੇ ਭੰਡਾਰ ਤੱਤਾਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਦੇ ਹੋਏ ਪੋਸ਼ਾਕ ਅਤੇ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਨੂੰ ਸੋਧਿਆ। ਉਸਦੀ ਪਹੁੰਚ, ਕਈ ਵਾਰ ਕਲਾਕਸ਼ੇਤਰਾ ਸ਼ੈਲੀ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ, ਨੇ ਜਿਓਮੈਟ੍ਰਿਕ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਸਮੱਗਰੀ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ।

ਹੋਰ ਵੰਸ਼ਾਂ ਨੇ ਵੱਖਰੇ ਜ਼ੋਰ ਕਾਇਮ ਰੱਖੇ। ਮੀਨਾਕਸ਼ੀਸੁੰਦਰਮ ਪਿੱਲੈ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਪੰਡਾਨੱਲੂਰ ਸ਼ੈਲੀ ਨੇ ਵੰਸ਼ਵਾਦੀ ਅਭਿਆਸ ਨਾਲ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਸੰਬੰਧ ਸੰਭਾਲੇ। ਵੰਸ਼ਵਾਦੀ ਦੇਵਦਾਸੀ ਪਰਿਵਾਰ ਤੋਂ ਟੀ. ਬਾਲਾਸਰਸਵਤੀ (1918-1984) ਨੇ ਰਵਾਇਤੀ ਪਹੁੰਚ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ, ਅਭਿਨਯ ਅਤੇ ਭਕਤੀ ਸਮੱਗਰੀ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੰਦਰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨੂੰ ਜੀਵਿਤ ਕਰਦੀ ਸੀ।

ਸਮਕਾਲੀ ਅਭਿਆਸ

ਭਰਤਨਾਟਿਅਮ ਅੱਜ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਫਲਦਾ-ਫੁੱਲਦਾ ਹੈ, ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੀਆਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਚੇੰਨਈ ਦੇ ਦਸੰਬਰ ਸੀਜ਼ਨ (ਮਾਰਗਜ਼ੀ) ਵਰਗੇ ਵੱਡੇ ਤਿਉਹਾਰ ਸੈਂਕੜੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸਮਕਾਲੀ ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫਰ ਨਵੇਂ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਅਤੇ ਤਕਨੀਕਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਦੋਂ ਕਿ ਰਵਾਇਤੀ ਮਾਰਗਮ ਇਕੱਲੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜਾਰੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਰੂਪ ਦੀ ਵਿਜ਼ੁਅਲ ਅਪੀਲ ਅਤੇ ਯੋਜਨਾਬੱਧ ਸਿੱਖਿਆ ਸ਼ਾਸਤਰ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਭਿਆਸ ਕੀਤਾ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਨਾਚ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।