ਛੱਊ

ਛੱਊ ਪੂਰਬੀ ਭਾਰਤ ਦਾ ਅਰਧ-ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਯੋਧਾ ਨਾਚ ਰੂਪ ਹੈ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਖੇਤਰੀ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਅਭਿਆਸ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: ਸਰੈਕੇਲਾ (ਝਾਰਖੰਡ), ਪੁਰੂਲੀਆ (ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ), ਅਤੇ ਮਯੂਰਭੰਜ (ਉੜੀਸਾ)। ਇਹ ਰੂਪ ਮਿਥਿਹਾਸਕ ਬਿਰਤਾਂਤਾਂ ਨੂੰ ਜੋਸ਼ੀਲੀ, ਐਥਲੈਟਿਕ ਹਰਕਤ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਯੋਧਾ ਕਲਾਵਾਂ, ਕਲਾਬਾਜ਼ੀ ਅਤੇ ਨਾਟਕੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਨੂੰ ਜੋੜਦਾ ਹੈ। ਯੂਨੈਸਕੋ ਨੇ 2010 ਵਿੱਚ ਛੱਊ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੀ ਅਮੂਰਤ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਵਿਰਾਸਤ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ, ਇਸਦੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਮਹੱਤਤਾ ਅਤੇ ਸੰਭਾਲ ਦੀ ਲੋੜ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ।

ਛੱਊ ਨਾਮ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਛਾਯਾ (ਛਾਂ ਜਾਂ ਚਿੱਤਰ) ਤੋਂ ਜਾਂ ਕੈਂਪਾਂ ਅਤੇ ਯੁੱਧ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਫੌਜੀ ਸ਼ਬਦਾਂ ਤੋਂ ਆ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਬਦ-ਉਤਪੱਤੀ ਅਸਪਸ਼ਟਤਾ ਇਸ ਰੂਪ ਦੀ ਦੋਹਰੀ ਵਿਰਾਸਤ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ: ਯੋਧਿਆਂ ਲਈ ਯੋਧਾ ਕਲਾ ਸਿਖਲਾਈ ਮਹਾਂਕਾਵਿਆਂ ਦੇ ਬਹਾਦਰੀ ਭਰੇ ਐਪੀਸੋਡਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਵਾਲੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਗਈ। ਇਹ ਨਾਚ ਬਿਰਤਾਂਤ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਆਪਣੇ ਯੋਧਾ ਮੂਲ ਦੀ ਤਾਕਤ ਅਤੇ ਐਥਲੈਟਿਕਤਾ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।

"ਛੱਊ ਯੋਧਿਆਂ ਦਾ ਨਾਚ ਹੈ ਜੋ ਕਲਾ ਬਣ ਗਿਆ—ਜਿੱਥੇ ਹਰ ਛਾਲ ਅਜੇ ਵੀ ਲੜਾਈ ਦੀ ਯਾਦ ਰੱਖਦੀ ਹੈ।"

ਖੇਤਰੀ ਸ਼ੈਲੀਆਂ

ਸਰੈਕੇਲਾ ਛੱਊ ਹੁਣ ਝਾਰਖੰਡ ਵਿੱਚ ਸਰੈਕੇਲਾ ਸ਼ਾਹੀ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ਅਧੀਨ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋਇਆ। ਕਲਾਕਾਰ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਮਾਸਕ ਪਹਿਨਦੇ ਹਨ ਜੋ ਪੂਰੇ ਚਿਹਰੇ ਨੂੰ ਢੱਕਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਲਈ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਰੀਰ ਦੀ ਹਰਕਤ ਰਾਹੀਂ ਉੱਭਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਮਾਸਕ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਦੈਂਤਾਂ ਅਤੇ ਮਿਥਿਹਾਸ ਦੇ ਪਾਤਰਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਪੁਰਾਤਨ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਬਦਲਦੇ ਹਨ। ਅੰਦੋਲਨ ਸ਼ੈਲੀ ਤਾਕਤ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸੁੰਦਰਤਾ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਸ਼ਾਹੀ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ਵਾਲੇ ਰੂਪ ਨੇ ਸੂਝਵਾਨ ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫਿਕ ਢਾਂਚੇ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤੇ।

ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਤੋਂ ਪੁਰੂਲੀਆ ਛੱਊ ਵੀ ਮਾਸਕ ਵਰਤਦਾ ਹੈ, ਸਰੈਕੇਲਾ ਨਾਲੋਂ ਵੱਡੇ ਅਤੇ ਵਧੇਰੇ ਰੰਗੀਨ। ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਚੈਤ੍ਰ ਪਰਵ (ਬਸੰਤ ਤਿਉਹਾਰ) ਦੌਰਾਨ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ, ਪੁਰੂਲੀਆ ਛੱਊ ਵਿੱਚ ਕਲਾਬਾਜ਼ੀ ਹਰਕਤਾਂ ਅਤੇ ਜੋਸ਼ੀਲੀ ਸਮੂਹਿਕ ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫੀ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਭਾਈਚਾਰੇ ਇਸ ਪਰੰਪਰਾ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਦੌਰਾਨ ਪੂਰੀਆਂ ਰਾਤਾਂ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਚੱਲਦੇ ਹਨ।

ਉੜੀਸਾ ਤੋਂ ਮਯੂਰਭੰਜ ਛੱਊ ਬਿਨਾਂ ਮਾਸਕ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਚਿਹਰੇ ਦੇ ਭਾਵ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਮਾਸਕਾਂ ਦੀ ਗੈਰ-ਮੌਜੂਦਗੀ ਐਥਲੈਟਿਕ ਅੰਦੋਲਨ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਚਿਹਰੇ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਬਦਲਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ੈਲੀ ਮਯੂਰਭੰਜ ਸ਼ਾਹੀ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ਅਧੀਨ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋਈ ਅਤੇ ਵਿਲੱਖਣ ਖੇਤਰੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ।

ਅੰਦੋਲਨ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ

ਛੱਊ ਅੰਦੋਲਨ ਯੋਧਾ ਕਲਾਵਾਂ (ਪਰੀਖੰਡਾ, ਤਲਵਾਰਬਾਜ਼ੀ ਅਤੇ ਢਾਲ ਤਕਨੀਕਾਂ), ਲੋਕ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ, ਅਤੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਅਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਹਰਕਤਾਂ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀਬੱਧ ਵਿਆਖਿਆ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਚ ਲਈ ਬੇਮਿਸਾਲ ਸਰੀਰਕ ਤੰਦਰੁਸਤੀ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ, ਕਲਾਕਾਰ ਉੱਚੀਆਂ ਛਾਲਾਂ, ਤੇਜ਼ ਘੁੰਮਣ ਅਤੇ ਮੰਗ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕਲਾਬਾਜ਼ੀ ਕ੍ਰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸਿਖਲਾਈ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜਨਤਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਜਾਰੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।

ਉਫਲੀਸ (ਬੁਨਿਆਦੀ ਪੈਰ ਕੰਮ ਪੈਟਰਨ) ਅਤੇ ਟੋਪਕਾਸ (ਹਰਕਤਾਂ) ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਤੋਂ ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫੀ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਾਤਰ ਕਿਸਮਾਂ—ਦੇਵਤੇ, ਦੈਂਤ, ਸ਼ਿਕਾਰੀ, ਜਾਨਵਰ—ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵਾਂ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਵਿਲੱਖਣ ਅੰਦੋਲਨ ਗੁਣ ਵਰਤਦੇ ਹਨ। ਜੋਸ਼ੀਲਾ ਤਾਂਡਵ ਚਰਿੱਤਰ ਮੁੱਖ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਕੁਝ ਬਿਰਤਾਂਤਾਂ ਵਿੱਚ ਗੀਤਾਤਮਕ ਹਿੱਸੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।

ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਸੰਦਰਭ

ਰਵਾਇਤੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਦੌਰਾਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਚੈਤ੍ਰ ਪਰਵ (ਸੂਰਜ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਬਸੰਤ ਤਿਉਹਾਰ)। ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਦਰਸ਼ਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਖੇਤਰ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਢੋਲ, ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਢੋਲ ਅਤੇ ਧਾਮਸਾ, ਐਥਲੈਟਿਕ ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫੀ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਧੜਕਦੀ ਤੀਬਰਤਾ ਨਾਲ ਲੈਅ ਚਲਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਅਕਸਰ ਸ਼ਾਮ ਤੋਂ ਰਾਤ ਭਰ ਜਾਰੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

ਸਮਕਾਲੀ ਅਭਿਆਸ ਵਿੱਚ ਰਵਾਇਤੀ ਤਿਉਹਾਰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਪ੍ਰੋਸੀਨੀਅਮ ਥੀਏਟਰ ਲਈ ਅਨੁਕੂਲਿਤ ਸਟੇਜ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀਆਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਸ ਰੂਪ ਨੇ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਅਤੇ ਦੌਰੇ ਦੇ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਪਿੰਡ ਭਾਈਚਾਰੇ ਜੀਵਤ ਪਰੰਪਰਾ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

ਯੂਨੈਸਕੋ ਮਾਨਤਾ

ਯੂਨੈਸਕੋ ਦੀ 2010 ਦੀ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਨੇ ਛੱਊ ਦੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਮਹੱਤਤਾ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਜਦੋਂ ਕਿ ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਲਈ ਖਤਰਿਆਂ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕੀਤਾ। ਆਧੁਨਿਕੀਕਰਨ, ਪਰਵਾਸ ਅਤੇ ਬਦਲਦੀਆਂ ਆਰਥਿਕ ਸਥਿਤੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਿੰਡ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਸ ਰੂਪ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਿਆ ਹੈ। ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀਕਰਨ, ਸੰਸਥਾਗਤ ਸਹਾਇਤਾ ਅਤੇ ਯੂਨੈਸਕੋ ਮਾਨਤਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਵੀਂ ਦਿਲਚਸਪੀ ਸੰਭਾਲ ਯਤਨਾਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਦੀ ਹੈ।