ਓਡਿਸੀ

ਓਡਿਸੀ ਓਡਿਸ਼ਾ (ਪਹਿਲਾਂ ਉੜੀਸਾ) ਦਾ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਨਾਚ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਕਾਵਿਕ ਸੁੰਦਰਤਾ, ਮੂਰਤੀਕਾਰੀ ਮੁਦਰਾਵਾਂ, ਅਤੇ ਵਿਲੱਖਣ tribhangi (ਤਿੰਨ-ਮੋੜ) ਮੁਦਰਾ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਸਿਰ, ਧੜ, ਅਤੇ ਕੁੱਲ੍ਹੇ 'ਤੇ ਮੋੜਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਰੂਪ ਆਪਣੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਗਤ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੰਦਰ ਮੂਰਤੀਆਂ ਤੋਂ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਓਡਿਸ਼ਾ ਦੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸਮਾਰਕਾਂ ਨੂੰ ਸਜਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਕੋਨਾਰਕ ਸੂਰਜ ਮੰਦਰ ਅਤੇ ਪੁਰੀ ਦਾ ਜਗਨਨਾਥ ਮੰਦਰ। ਜਿੱਥੇ ਹੋਰ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਰੂਪ ਜਿਓਮੈਟ੍ਰਿਕ ਸ਼ੁੱਧਤਾ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਓਡਿਸੀ ਵਹਿੰਦੀਆਂ ਕਰਵਾਂ ਅਤੇ ਜੀਵੰਤ ਕੀਤੀਆਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਉੱਕਰੀਆਂ ਪੱਥਰ ਦੀਆਂ ਮੂਰਤੀਆਂ ਦੀ ਮੋਹਕ ਸੁੰਦਰਤਾ ਦਾ ਜਸ਼ਨ ਮਨਾਉਂਦੀ ਹੈ।

ਇਹ ਪਰੰਪਰਾ Mahari ਮੰਦਰ ਨੱਚਣ ਵਾਲੀਆਂ ਤੋਂ ਉਭਰੀ ਜੋ ਭਗਵਾਨ ਜਗਨਨਾਥ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀਆਂ ਸਨ, ਅਤੇ Gotipua ਮੁੰਡਿਆਂ ਤੋਂ ਜੋ ਔਰਤਾਂ ਵਾਲੀ ਪੋਸ਼ਾਕ ਪਾ ਕੇ ਐਕਰੋਬੈਟਿਕ ਨਾਚ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਦੋਵਾਂ ਧਾਰਾਵਾਂ ਨੇ ਬਸਤੀਵਾਦੀ-ਯੁੱਗ ਦੇ ਵਿਘਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਪੁਨਰਨਿਰਮਿਤ ਸਮਕਾਲੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ। 12ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਓਡਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਰਚੀ Jayadeva ਦੀ Gita Govinda ਕਵਿਤਾ ਓਡਿਸੀ ਦੇ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਭੰਡਾਰ ਨੂੰ ਜੀਵੰਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਭਗਤੀਮਈ ਅਤੇ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਸਮੱਗਰੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ।

"ਓਡਿਸੀ ਮੰਦਰਾਂ ਨੂੰ ਨੱਚਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ—ਕੋਨਾਰਕ ਦੀਆਂ ਪੱਥਰ ਦੀਆਂ ਮੂਰਤੀਆਂ ਮਨੁੱਖੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜੀਵੰਤ ਹੋ ਉੱਠਦੀਆਂ ਹਨ।"

ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਗਤ ਸੁਹਜ

tribhangi ਮੁਦਰਾ ਓਡਿਸੀ ਦੀ ਵਿਲੱਖਣ ਰੂਪ-ਰੇਖਾ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਸਰੀਰ ਤਿੰਨ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਝੁਕਦਾ ਹੈ, S-ਕਰਵ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਮੰਦਰ ਮੂਰਤੀਕਲਾ ਦੀਆਂ ਮੁਦਰਾਵਾਂ ਦੀ ਨਕਲ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੁਦਰਾ Bharatanatyam ਦੀਆਂ ਕੋਣੀ ਜਿਓਮੈਟਰੀਆਂ ਨਾਲ ਵਿਪਰੀਤ ਹੈ, ਮੰਦਰ ਦੀ ਸ਼ਿੰਗਾਰਿਕਤਾ ਅਤੇ ਦਿਵਯ ਸੁੰਦਰਤਾ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਵਹਿੰਦੀਆਂ ਕਰਵਾਂ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। chauk (ਵਰਗ ਸਥਿਤੀ) ਮਰਦਾਨਾ ਵਿਪਰੀਤ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਗਤ ਲੈਅ ਬਣਾਉਣ ਲਈ tribhangi ਨਾਲ ਬਦਲ-ਬਦਲ ਕੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।

ਧੜ ਦੀ ਗਤੀ (bhanga) ਨੂੰ ਖਾਸ ਮਹੱਤਵ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਕੁਝ ਰੂਪ ਸਥਿਰ ਧੜ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਓਡਿਸੀ ਛਾਤੀ ਅਤੇ ਕੁੱਲ੍ਹਿਆਂ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਉਂਦੀਆਂ ਹਰਕਤਾਂ ਵਰਤਦੀ ਹੈ ਜੋ ਇਸਦੀ ਵਿਲੱਖਣ ਤਰਲਤਾ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਿਰ ਸੁਤੰਤਰ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹਿਲਦਾ ਹੈ, ਵੱਖਰੀਆਂ ਹਰਕਤਾਂ ਨਾਲ ਜੋ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਵਧਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਗੁਣ ਓਡਿਸੀ ਨੂੰ ਇਸਦਾ ਪਛਾਣਯੋਗ ਕਾਵਿਕ ਚਰਿੱਤਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।

Gita Govinda

Jayadeva ਦੀ 12ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਕਵਿਤਾ, Gita Govinda, ਓਡਿਸੀ ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਸਾਹਿਤਕ ਸਰੋਤ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਰਚਨਾ ਬਹੁਤ ਭਗਤੀਮਈ ਅਤੇ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਰਾਹੀਂ ਰਾਧਾ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਪਿਆਰ ਦਾ ਜਸ਼ਨ ਮਨਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਪਾਠ ਦੇ Ashtapadis (ਅੱਠ-ਪਉੜੀ ਗੀਤ) ਮੁੱਖ ਭੰਡਾਰ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਨੱਚਣ ਵਾਲੇ ਰਾਧਾ ਦੀ ਤਾਂਘ, ਈਰਖਾ, ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨਾਲ ਅੰਤਿਮ ਮਿਲਾਪ ਨੂੰ ਸੂਖਮ abhinaya (ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ) ਰਾਹੀਂ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Gita Govinda ਦੀ ਮੋਹਕ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਓਡਿਸ਼ਾ ਦੇ ਮੰਦਰਾਂ ਦੀ ਸ਼ਿੰਗਾਰਿਕ ਮੂਰਤੀਕਲਾ ਪਰੰਪਰਾ ਨਾਲ ਜੁੜਦੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਦਿਵਯ ਪਿਆਰ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਓਡਿਸੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਇਸ ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਸਮੱਗਰੀ ਨੂੰ ਲੁਕਾਉਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਜਾਇਜ਼ ਭਗਤੀ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਵਜੋਂ ਮੰਨਦੀ ਹੈ।

ਪੁਨਰਨਿਰਮਾਣ ਅਤੇ ਪੁਨਰਜਾਗਰਣ

20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਅਤੇ ਨੱਚਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਬਸਤੀਵਾਦੀ-ਯੁੱਗ ਦੇ ਦਮਨ ਨੇ ਸੰਚਾਰ ਵਿੱਚ ਵਿਘਨ ਪਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਈ ਸਰੋਤਾਂ ਤੋਂ ਓਡਿਸੀ ਦਾ ਪੁਨਰਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ। Kelucharan Mohapatra (1926-2004) ਸਮਕਾਲੀ ਓਡਿਸੀ ਦੇ ਮੁੱਖ ਆਰਕੀਟੈਕਟ ਬਣੇ, Mahari ਪਰੰਪਰਾ, Gotipua ਅਭਿਆਸ, ਮੰਦਰ ਮੂਰਤੀਕਲਾ, ਅਤੇ ਪਾਠਿਕ ਸਰੋਤਾਂ ਤੋਂ ਵਿਵਸਥਿਤ ਤਕਨੀਕ ਅਤੇ ਭੰਡਾਰ ਬਣਾਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫਿਕ ਨਵੀਨਤਾਵਾਂ ਨੇ ਅੱਜ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਸੰਗੀਤ ਮੰਚ ਫਾਰਮੈਟ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ।

ਹੋਰ ਮੁੱਖ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂ ਵਿੱਚ Sanjukta Panigrahi (1944-1997), ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੁੱਖ ਸ਼ਿਸ਼ਾ ਜਿਸਨੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ; Sonal Mansingh, ਜਿਸਨੇ ਓਡਿਸੀ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਇਆ; ਅਤੇ Madhavi Mudgal, ਜੋ ਸਮਕਾਲੀ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਪੜਚੋਲ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਸਖ਼ਤ ਰਵਾਇਤੀ ਅਭਿਆਸ ਬਣਾਈ ਰੱਖਦੀ ਹੈ।

ਸੰਗੀਤ ਮੰਚ ਢਾਂਚਾ

ਓਡਿਸੀ ਸੰਗੀਤ ਮੰਚ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ Mangalacharan, ਇੱਕ ਆਹਵਾਨ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। Batu ਜਾਂ Sthai tribhangi ਅਤੇ chauk ਮੁਦਰਾਵਾਂ ਦੀ ਪੜਚੋਲ ਕਰਦੇ ਸ਼ੁੱਧ ਨਾਚ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। Pallavi ਸ਼ੁੱਧ ਨਾਚ ਰਾਹੀਂ raga ਅਤੇ tala ਨੂੰ ਵਿਸਤਾਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। Gita Govinda ਤੋਂ Ashtapadis ਸਮੇਤ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਆਈਟਮਾਂ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। Moksha ਸਮਾਪਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤੇਜ਼ ਹੁੰਦੇ ਸ਼ੁੱਧ ਨਾਚ ਰਾਹੀਂ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਮੁਕਤੀ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।