ವಿನಯ್ ದೇಸಾಯಿ

ವಿನಯ್ ದೇಸಾಯಿ ಸಂತೂರ್ ನುಡಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅದು ಆಳವಿಲ್ಲದ ಆಕ್ರೋಟ ಮರದ ಪೆಟ್ಟಿಗೆ, ಅದರ ಮೇಲೆ ಸುಮಾರು ನೂರು ತಂತಿಗಳನ್ನು ಬಿಗಿದಿರುತ್ತಾರೆ, ಬೆರಳುಗಳ ನಡುವೆ ಹಿಡಿದ ಎರಡು ಹಗುರ ಬಾಗಿದ ಕಡ್ಡಿಗಳಿಂದ ಅವನ್ನು ಬಡಿಯುತ್ತಾರೆ. ಈ ವಾದ್ಯ ಕಾಶ್ಮೀರದಿಂದ ಬಂದದ್ದು, ಆ ಕಣಿವೆ ಶತಮಾನಗಳಿಂದ ನುಡಿಸುತ್ತಿರುವ ಸೂಫಿಯಾನಾ ಮೌಸಿಕಿಯಿಂದ, ಹಳೆಯ ಭಾರತೀಯ ಗ್ರಂಥಗಳು ಇದನ್ನು ಶತತಂತ್ರೀ ವೀಣೆ ಎನ್ನುತ್ತವೆ, ನೂರು ತಂತಿಗಳ ವೀಣೆ. ತಂತಿಗಳು ಗುಂಪಾಗಿ ಸಾಗುತ್ತವೆ, ಒಂದು ಸ್ವರಕ್ಕೆ ಮೂರು ಅಥವಾ ನಾಲ್ಕು, ಹಾಗಾಗಿ ಒಂದೇ ಏಟು ಹಲವನ್ನು ಅಲುಗಾಡಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಧ್ವನಿ ತನ್ನ ಸುತ್ತ ಒಂದು ಮಿನುಗಿನೊಂದಿಗೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಬಡಿದು ನುಡಿಸುವ ತಂತಿಯನ್ನು ಮೀಂಡಿಗಾಗಿ ಎಳೆಯಲಾಗದು: ಇಡೀ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ಏಟುಗಳು ಎಲ್ಲಿ ಬೀಳುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ನಡುವೆ ಎಷ್ಟು ಜಾಗವಿದೆ ಎಂಬುದರಿಂದಲೇ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ.

ಸಂತೂರನ್ನು ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ವೇದಿಕೆಗೆ ತಂದದ್ದು ಒಂದೇ ಕುಟುಂಬ. ಜಮ್ಮುವಿನ ಗಾಯಕ ಮತ್ತು ತಬಲಾ ವಾದಕ ಪಂಡಿತ್ ಉಮಾ ದತ್ತ ಶರ್ಮಾ ಇಡೀ ರಾಗವನ್ನು ಹೊರಬಲ್ಲ ವಾದ್ಯವನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಿದ್ದರು; ಆಗ ಬಹುತೇಕರು ಜನಪದ ವಾದ್ಯವೆಂದು ಭಾವಿಸಿದ್ದನ್ನೇ ಆರಿಸಿ, ತಮ್ಮ ಮಗನನ್ನು ಅದರ ಮೇಲೆ ಕೂರಿಸಿದರು. ಆ ಮಗ 1955ರಲ್ಲಿ ಬಾಂಬೆಯಲ್ಲಿ ಸಂತೂರಿನ ಮೊದಲ ಕಚೇರಿ ನೀಡಿದರು, ಪೂರ್ತಿ ಒಂದು ಗಂಟೆ ಯಮನ್, ಮುಂದಿನ ಆರು ದಶಕಗಳ ಕಾಲ ಈ ವಾದ್ಯ ಏನನ್ನು ಹೊರಬಲ್ಲದು ಎಂದು ತೋರಿಸುತ್ತಲೇ ಇದ್ದರು. ಅವರೇ ಪದ್ಮ ವಿಭೂಷಣ ಪಂಡಿತ್ ಶಿವಕುಮಾರ್ ಶರ್ಮಾ, ವಿನಯ್ ದೇಸಾಯಿ ಕಲಿತದ್ದು ಅವರ ಬಳಿಯೇ.

ಯಾವ ಕೌಟುಂಬಿಕ ಪರಂಪರೆಯೂ ಬೆನ್ನಿಗಿಲ್ಲದೆ ಅವರು ಈ ಸಂಗೀತಕ್ಕೆ ಬಂದರು. ಅವರ ಮೊದಲ ಗುರು ಶಫೀಕ್ ರೆಹಮಾನ್, ಹದಿಹರೆಯದಲ್ಲಿ ಹಾಡುಗಾರಿಕೆ, ಹಾರ್ಮೋನಿಯಂ ಮತ್ತು ತಬಲಾ ಕಲಿಸಿದವರು. ನಂತರ ಡೆಲವೇರಿನಲ್ಲಿ ಔಷಧಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಕಾನೂನಿನ ಪೂರ್ವಸಿದ್ಧತಾ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿ, ಎರಡನ್ನೂ ಮುಗಿಸಿ ಸಂಗೀತಕ್ಕಾಗಿ ಬಿಟ್ಟುಬಿಟ್ಟರು. 2011ರಲ್ಲಿ ಸ್ವತಃ ಶಿವಕುಮಾರ್ ಶರ್ಮಾ ಅವರ ಸೂಚನೆಯಂತೆ ತಕಾಹಿರೋ ಅರಾಯಿ ಅವರ ಬಳಿ ಸಂತೂರ್ ಆರಂಭಿಸಿದರು, ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿ ಕುಣಾಲ್ ಗುಂಜಾಲ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಮುಂದುವರಿಸಿದರು, ಆಮೇಲೆ ಶಿವಕುಮಾರ್ ಶರ್ಮಾ ಅವರನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ತಮ್ಮ ಶಿಷ್ಯರಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರು. ಗುರುವಿನ ಕೊನೆಯ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, 2022ರ ಮೇ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಅವರು ನಿಧನರಾಗುವವರೆಗೆ, ಅವರ ಬಳಿ ಕಲಿತರು. ದಿವಂಗತ ಪಂಡಿತ್ ರಮೇಶ್ ಮಿಶ್ರಾ, ಪಾರ್ಥಸಾರಥಿ ಚಟರ್ಜಿ, ಜಯ್ ಗಾಂಧಿ ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯಾಕ್ಷಾ ದೇಶಪಾಂಡೆ ಅವರಿಂದಲೂ ಕಲಿತಿದ್ದಾರೆ.

ವಿನಯ್ ದೇಸಾಯಿ ಅವರ ಕಚೇರಿ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಮೊದಲ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ತಾಳವೇ ಇರುವುದಿಲ್ಲ, ರಾಗ ರೂಪ ಪಡೆಯುವವರೆಗೆ, ಸಭೆ ಶಾಂತವಾಗುವವರೆಗೆ ಒಂದು ಸ್ವರವನ್ನು ಇನ್ನೊಂದರ ಪಕ್ಕ ಇಡುತ್ತಾ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ; ಆಗಷ್ಟೇ ತಬಲಾ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ಸಂವಾದ ಶುರುವಾಗುತ್ತದೆ. ಕೊನೆ ವೇಗವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಕೂಟದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ಎಪ್ಪತ್ತೈದು ನಿಮಿಷ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತ, ನಂತರ ಭಕ್ತಿಗೀತೆಗಳು. ತಬಲಾ ವಾದಕ ವಿವೇಕ್ ಪಾಂಡ್ಯ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಬಾಗೇಶ್ರೀ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಅವರೊಂದಿಗೇ ಚಿದಾಕ್ಷ ಆಲ್ಬಂ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಅನಿರುದ್ಧ ಅಲ್ವಾ ಚಾಂಗಕಾಕೋತಿ ಮತ್ತು ಅನುಬ್ರತ ಚಟರ್ಜಿ ಅವರ ಜೊತೆ ಕುಳಿತಿದ್ದಾರೆ, ಪಂಡಿತ್ ಅನಿಂದೋ ಚಟರ್ಜಿ, ಉಸ್ತಾದ್ ತಾರಿ ಖಾನ್ ಮತ್ತು ಉಸ್ತಾದ್ ಸುಖ್ವಿಂದರ್ ಸಿಂಗ್ ಪಿಂಕಿ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಒಂದೇ ವೇದಿಕೆಯಲ್ಲಿ ನುಡಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ವಲಯದ ಹೊರಗೂ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ: ಚಿತ್ರಸಂಗೀತ, ಜಾಝ್ ಮತ್ತು ರಂಗಭೂಮಿ.

ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ರಾಜ್ಯದ ವಾಲ್ಡನ್ ಎಂಬಲ್ಲಿರುವ ಶಾಂತಿ ಮಂದಿರ ಆಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ, ಮತ್ತು ತಮ್ಮದೇ ಆದ Journey of 100 Strings ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ನಡೆಸುತ್ತಾರೆ, ಅದರಲ್ಲಿ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತ ಕೀರ್ತನೆ ಮತ್ತು ಧ್ಯಾನದ ಜೊತೆ ಸಾಗುತ್ತದೆ; ಇದು ಬ್ರೂಕ್ಲಿನ್ ಕನ್ಸರ್ವೇಟರಿ ಆಫ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ ಮತ್ತು ಬಹಾಮಾಸಿನ ಶಿವಾನಂದ ಆಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ನಡೆದಿದೆ. ಅಮೆರಿಕ ಮತ್ತು ಹವಾಯಿ, ಕೆನಡಾ, ಅರ್ಜೆಂಟೀನಾ, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ, ಬಹಾಮಾಸ್ ಮತ್ತು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ನುಡಿಸಿದ್ದಾರೆ: Adelaide Fringe, ಟ್ಯಾಸ್ಮೇನಿಯಾದ Mona Foma, Jaipur Literature Festival, ಪುಣೆಯ ಸ್ವರಝಂಕಾರ್, ಮತ್ತು Lollapalooza ಅರ್ಜೆಂಟೀನಾ, ಅಲ್ಲಿ ಸಂತೂರನ್ನು ವಾದ್ಯವೃಂದದ ಮುಂದೆ ಇಟ್ಟ ಮೊದಲಿಗರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾಗಿದ್ದರು. 2026ರ ನವೆಂಬರ್ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಅವರು ಕಲಾಸುಧಾ ಜೊತೆ A Hundred Strings ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಯುಕೆ ಪ್ರವಾಸ ಮಾಡಲಿದ್ದಾರೆ, ಸಿತಾರಿನಲ್ಲಿ ಅದ್ನಾನ್ ಖಾನ್ ಮತ್ತು ತಬಲಾದಲ್ಲಿ ಉಸ್ತಾದ್ ಅಕ್ರಮ್ ಖಾನ್ ಜೊತೆ.