ಸಿತಾರ್

ಸಿತಾರ್ ಕೇವಲ ವಾದ್ಯವಲ್ಲ; ಇದು ಉತ್ತರ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಶತಮಾನಗಳ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಂಯೋಜನೆಯ ಭೌತಿಕ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ. ದಂತಕಥೆಯು 13ನೇ ಶತಮಾನದ ಸೂಫಿ ಸಂತ ಅಮೀರ್ ಖುಸ್ರೋ ಅವರಿಗೆ ಅದರ ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಆರೋಪಿಸುತ್ತದೆ, ಮುರಕ್ಕಾ-ಎ-ದೆಹಲಿಯ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸಂಶೋಧನೆಯು ಹೆಚ್ಚು ಸಂಕೀರ್ಣ ವಿಕಾಸವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಆಧುನಿಕ ಸಿತಾರ್ ಪರ್ಷಿಯನ್ ಸೆತಾರ್ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಚೀನ ಭಾರತೀಯ ವೀಣೆ ಕುಟುಂಬದ ಹೈಬ್ರಿಡ್. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಭಾರತೀಯ ಸಂಗೀತದ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಸ್ವರ ಆಳವನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಲೇ ಪರ್ಷಿಯನ್ ಮೆಲೊಡಿಯ ನಾಜೂಕಾದ, ವೇಗದ ನೆರಳುಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಬಲ್ಲ ವಾದ್ಯದ ಅಗತ್ಯದಿಂದ ಈ ಸಂಯೋಜನೆ ಪ್ರೇರಿತವಾಯಿತು.

18ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ, ಸಿತಾರ್ ಮಸಿದ್ ಖಾನ್ ಅಂತಹ ಸಂಗೀತಗಾರರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ರೂಪಾಂತರಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಯಿತು. ಅವರು ಮಸಿತ್ಖಾನಿ ಗತ್ ಅನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿದರು, ಇದು ವಾದ್ಯ ಅನ್ವೇಷಣೆಗೆ ರಚನಾತ್ಮಕ ಲಯಬದ್ಧ ಚೌಕಟ್ಟನ್ನು ಒದಗಿಸಿತು. ಉತ್ತರ ಭಾರತೀಯ ಸಂಗೀತಗಾರರು ತಮ್ಮ ವಾದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ನಿರಂತರ, "ಹಾಡುವ" ಗುಣಗಳನ್ನು ಹುಡುಕಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದಂತೆ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೀಯ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತದ ಪ್ರಭಾವಗಳಿಗೂ ಇದು ಒಂದು ಮಹತ್ವದ ತಿರುವು. ಸಿತಾರ್‌ನ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಅಧ್ಯಯನವು ಈ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಮಾರ್ಪಾಡುಗಳು ಮೀಂಡ್ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಹೇಗೆ ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟವು ಎಂಬುದನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ, ನಿರಂತರ ಮೆಲೊಡಿಕ್ ವಕ್ರರೇಖೆಯನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಲು ಹಲವಾರು ಸ್ವರಸ್ಥಾನಗಳ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ತಂತಿಯನ್ನು ಪಾರ್ಶ್ವವಾಗಿ ಎಳೆಯುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ.

ಸಿತಾರ್ ವಾದಕನ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಅವರ ಘರಾನಾ (ವಂಶಾವಳಿ) ಮೂಲಕ ಅಳೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿ ಶಾಲೆಯು ವಾದ್ಯದ ಶ್ರವಣಕ್ಕೆ ವಿಭಿನ್ನ ವಿಧಾನವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಇಮ್ದಾದ್ಖಾನಿ ಘರಾನಾ ಗಾಯಕಿ ಅಂಗ್, ಅಥವಾ ಗಾಯನ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಪರಿಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಲು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಸೇತುವೆ ಆಕಾರ ಮತ್ತು ತಂತಿ ಒತ್ತಡದ ಕುರಿತು ಅವರ ಸಂಶೋಧನೆಯು ಸಿತಾರ್ ಖಯಾಲ್ ಗಾಯಕನ ಸಂಕೀರ್ಣ ಅಲಂಕಾರಗಳನ್ನು ಪುನರುತ್ಪಾದಿಸಲು ಅನುಮತಿಸಿತು.

ಇದಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ, ಪಂಡಿತ್ ರವಿಶಂಕರ್ ಅವರಿಂದ ಜನಪ್ರಿಯಗೊಂಡ ಸೇನಿಯಾ-ಮೈಹಾರ್ ಘರಾನಾ, ಧ್ರುಪದ್ ಮತ್ತು ತಪ್ಪಾ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ವಿಶಾಲ ಶ್ರೇಣಿಯ ವಾದ್ಯ ತಂತ್ರಗಳನ್ನು ಒತ್ತಿಹೇಳುತ್ತದೆ. ಕಾಲಾಸುಧಾದಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತ ಪಾಠಗಳು ಅಥವಾ ಹಿಂದೂಸ್ತಾನಿ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ಅನ್ವೇಷಿಸುವಾಗ, ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಈ ಶೈಲಿಯ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಸಂಶೋಧಿಸಲು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಿತಾರ್ ಅಪಾರ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕತೆಯ ವಾದ್ಯ; ಅದರ 13 ಸಹಾನುಭೂತಿ ತಂತಿಗಳನ್ನು ಶ್ರುತಿ ಮಾಡುವ ಕ್ರಿಯೆಯು, ಸ್ವತಃ, ಪ್ರದರ್ಶಕನ ಪ್ರಜ್ಞೆಯನ್ನು ರಾಗದ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಆವರ್ತನದೊಂದಿಗೆ ಜೋಡಿಸಲು ಉದ್ದೇಶಿಸಿದ ಧ್ಯಾನಾತ್ಮಕ ಅಭ್ಯಾಸವಾಗಿದೆ.

ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಿಂದ, ಸಿತಾರ್ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಸ್ವರ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆಯ ಕಲಾಕೃತಿ. ವಕ್ರ, ಚಲಿಸಬಲ್ಲ ಹಿತ್ತಾಳೆ ಸ್ವರಸ್ಥಾನಗಳು ಪ್ರದರ್ಶಕನಿಗೆ ಪ್ರತಿ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ರಾಗಕ್ಕೆ ಮಧ್ಯಂತರಗಳನ್ನು ಕಸ್ಟಮೈಸ್ ಮಾಡಲು ಅನುಮತಿಸುತ್ತವೆ. ಭಾರತೀಯ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ ಇದು ನಿರ್ಣಾಯಕ ವ್ಯತ್ಯಾಸ; ರಾಗ ತೋಡಿಯಲ್ಲಿನ ಸ್ವರವು ರಾಗ ಭೈರವ್‌ನಲ್ಲಿನ ಅದೇ ಸ್ವರಕ್ಕಿಂತ ಮೂಲಭೂತವಾಗಿ ಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ. ಸಿತಾರ್ ಈ "ಜೀವಂತ" ಸ್ಕೇಲ್‌ಗೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡುತ್ತದೆ.

ಇದಲ್ಲದೆ, ಝಾಲಾ (ಲಯಬದ್ಧ ಆಟ) ಅಧ್ಯಯನವು ಅಡ್ಡ-ಲಯಗಳು ಮತ್ತು ಹಾರ್ಮೋನಿಕ್ಸ್‌ನ ಅತ್ಯಾಧುನಿಕ ತಿಳುವಳಿಕೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಮಾದರಿಗಳಲ್ಲಿ ಚಿಕಾರಿ (ಶ್ರುತಿ) ತಂತಿಗಳನ್ನು ಹೊಡೆಯುವ ಮೂಲಕ, ಸಿತಾರ್ ವಾದಕರು ಪೂರ್ಣ ತಂಡವನ್ನು ಅನುಕರಿಸುವ ಬಹುಧ್ವನಿ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತಾರೆ. ನಮ್ಮ ಪಠ್ಯಕ್ರಮವು ತಾಳ (ಲಯಬದ್ಧ ಚಕ್ರ) ಒಳಗೆ ಈ ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ಕಾರ್ಯಗತಗೊಳಿಸಲು ಬೇಡಿಕೆಯಿರುವ ಗಣಿತದ ನಿಖರತೆಯ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸುತ್ತದೆ, ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಮೆಲೊಡಿಕ್ ಸಿದ್ಧಾಂತ ಮತ್ತು ಲಯಬದ್ಧ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಎರಡರ ಅಧಿಕೃತ ಹಿಡಿತವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.