मोहिनीअट्टम्

मोहिनीअट्टम् केरलाको शास्त्रीय नृत्य हो जुन सुन्दर, हल्लिने गतिहरू, सूक्ष्म अभिव्यक्ति, र लास्य (स्त्रीसुलभ) गुणद्वारा विशेषता दिइएको छ जुन कथकलिको जोशपूर्ण पुरुषोचित ऊर्जासँग विपरीत हुन्छ। यो नाम मोहिनीबाट आएको हो, भगवान विष्णुको मोहक महिला रूप जो हिन्दू पुराणमा दैत्यहरूलाई मोहित गर्न प्रकट हुन्छिन्। दिव्य स्त्रीसुलभ आकर्षणसँगको यो सम्बन्धले सम्पूर्ण सौन्दर्यशास्त्रलाई आकार दिन्छ: गतिहरू कोमल, गोलाकार, र मोहक रूपमा तरल छन्, जसलाई अभ्यासकर्ताहरूले मोहको नृत्य भन्छन्।

पोशाकले यो सौन्दर्यशास्त्रलाई सुदृढ गर्छ: सुनको किनारा भएको सेतो वा अफ-सेतो साडी, जस्मिनले सजाइएको छेउको जुरा, र अन्य शास्त्रीय विधाहरूको तुलनामा न्यूनतम श्रृंगार। यो संयमित रूपले मोहिनीअट्टम्को कलात्मकता परिभाषित गर्ने सूक्ष्म गतिहरू र अभिव्यक्तिहरूमा ध्यान केन्द्रित गर्छ। केरलाको हरियो पृष्ठभूमिमा सेतो पोशाक यस विधाको प्रतिष्ठित छवि बनेको छ।

"मोहिनीअट्टम् मोहनीको कला हो—जहाँ शरीरको हल्लाइले मनलाई हल्लाउँछ।"

गति शब्दावली

मोहिनीअट्टम्ले माथिल्लो शरीरको विशिष्ट हल्लिने गति (सोपानम्) प्रयोग गर्छ जसले यसको विशेषता तरलता सिर्जना गर्छ। धड़ कोमल तरंगहरूमा चल्छ जबकि कम्मर गोलाकार ढाँचाहरू वर्णन गर्छ। यो निरन्तर, लहरजस्तो गतिले मोहिनीअट्टम्लाई गतिहरूबीच स्थिरतामा जोड दिने विधाहरूबाट छुट्याउँछ। अरैमण्डि (अर्ध-बसेको) मुद्राले आधार प्रदान गर्छ, अन्य दक्षिण भारतीय विधाहरूजस्तै तर नरम, बढी गोलाकार कार्यान्वयनसहित।

हस्त मुद्राहरू (हातका मुद्राहरू) ले हस्तलक्षण दीपिका जस्ता ग्रन्थहरूमा संहिताबद्ध शब्दावली अनुसरण गर्छन्, यद्यपि भरतनाट्यमभन्दा नरम, बढी बग्ने संक्रमणहरूसहित। अनुहारको अभिव्यक्तिले श्रृंगार (रोमान्टिक प्रेम) र सम्बन्धित मनोदशाहरूमा जोड दिन्छ, आँखाले मोहिनीअट्टम्को मोहक गुण सिर्जना गर्न विशेष महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्छन्।

ऐतिहासिक विकास

मोहिनीअट्टम्को इतिहास आंशिक रूपमा अस्पष्ट रहन्छ। १६औं र १७औं शताब्दीका ग्रन्थहरूमा सन्दर्भहरू देखिन्छन्, र मन्दिर शिलालेखहरूले केरला मन्दिरहरूमा नर्तकीहरू दस्तावेज गर्छन्। कर्नाटक संगीतमा उल्लेखनीय योगदान दिने त्रावणकोरका १९औं शताब्दीका शासक स्वाथी थिरुनालले मोहिनीअट्टम्लाई पनि संरक्षण दिए। औपनिवेशिक युगले व्यवधान ल्यायो, नाच-विरोधी आन्दोलनले केरलाको नृत्य परम्पराहरूलाई अन्यत्रजस्तै प्रभावित गर्दै।

केरल कलामण्डलम्का संस्थापक वल्लाथोल नारायण मेनोनले कथकलिसँगै मोहिनीअट्टम्लाई संस्थाको पुनरुत्थान प्रयासहरूमा समावेश गरे। कलामण्डलम् कल्याणीकुट्टी अम्मा २०औं शताब्दीको पुनर्निर्माणमा प्रमुख व्यक्तित्व भइन्, प्रविधि व्यवस्थित गर्दै र अर्को पिढीलाई प्रशिक्षण दिँदै। सुनन्दा नायर, कनक रेले, र भारती शिवाजीले प्रदर्शन, विद्वत्ता, र संस्था-निर्माणमार्फत विधा अझ विकास गरे।

संग्रह

कन्सर्ट संग्रहमा चोल्केट्टु (आह्वान शुद्ध नृत्य), जतिस्वरम् (तालबद्ध अक्षरहरूसहित शुद्ध नृत्य), वर्णम् (शुद्ध नृत्य र अभिव्यक्तिको संयोजन), पदम् (अभिव्यञ्जक वस्तु), र तिल्लाना (समापन शुद्ध नृत्य) समावेश छन्। पदम्हरू मलयालम र मणिप्रवालम् (संस्कृत-मलयालम) कवितामा आधारित छन्, प्रायः विधाको लास्य चरित्रलाई उपयुक्त रोमान्टिक-भक्तिपूर्ण विषयवस्तुहरू अन्वेषण गर्दै।

कथकलिको नाटकीय कथाहरूभन्दा फरक, मोहिनीअट्टम्ले नाट्य भव्यताको सट्टा भावनात्मक गहिराइमा केन्द्रित एकल प्रस्तुतिलाई प्राथमिकता दिन्छ। संग्रहले गीतात्मक कविता र सूक्ष्म अभिनयमार्फत यसको व्याख्यामा जोड दिन्छ, भव्यताको सट्टा सूक्ष्मतामा ध्यान दिने दर्शकहरूलाई पुरस्कृत गर्दै।