सारंगी

सारंगी सबै हिन्दुस्तानी वाद्ययन्त्रहरूमध्ये सम्भवतः सबैभन्दा गायन रूपमा अभिव्यञ्जक छ। यसको नाम सौ रंग (सय रंगहरू) बाट व्युत्पन्न हुन्छ, अद्भुत विश्वासयोग्यतासहित मानव आवाजको सूक्ष्म विक्षेपणहरू प्रतिकृति गर्ने यसको क्षमता स्वीकार गर्दै। तुन (रातो सेडार) काठको एकल ब्लकबाट काटिएको, यो छोटो-घाँटी भएको बोड वाद्ययन्त्रले शताब्दियौंसम्म ख्याल र ठुमरी गायकहरूका लागि रुचाइएको साथको रूपमा सेवा गरेको छ, "रुने वाद्ययन्त्र" उपाधि कमाउँदै।

सारंगी उत्तरपश्चिमी भारतको लोक परम्पराहरूबाट उदय भयो, १३औं शताब्दीमा नै ऐतिहासिक सन्दर्भहरू देखा पर्दै। यसले मुगल दरबारहरूमा प्रमुखता प्राप्त गर्यो, जहाँ सटीकतासहित गायन रेखाहरू छायाँ गर्ने यसको क्षमताले यसलाई गम्भीर शास्त्रीय प्रदर्शनका लागि अपरिहार्य बनायो। हारमोनियमको विपरीत, जसले पछि धेरै सन्दर्भहरूमा यसलाई विस्थापित गर्यो, सारंगीले हिन्दुस्तानी अलंकरणका लागि आवश्यक निरन्तर ग्लाइडहरू र माइक्रोटोनल विक्षेपणहरू उत्पादन गर्न सक्छ।

"सारंगीले नोटहरू बजाउँदैन; यसले तिनीहरूलाई सास फेर्छ। यसको आवाजमा, म प्रियको उस्कार्न, विछोडको रुवाइ, हृदयस्पन्दनहरूबीचको मौनता सुन्छु।"

अनुनादको शरीर रचना

वाद्ययन्त्रको निर्माणले ध्वनिक परिष्करणका शताब्दियौं प्रतिबिम्बित गर्छ। शरीरमा तीन खोक्रो कक्षहरू छन्: पेट (पेट), छाती (छाती), र मगज (मस्तिष्क), प्रत्येकले वाद्ययन्त्रको विशिष्ट टोनल जटिलतामा योगदान पुर्याउँछ। बाख्राको छालाको झिल्लीले अनुनाद कक्ष ढाक्छ, जबकि ब्रिजले तीन आँतका सुर तारहरू र लगभग ३५-३७ स्टील वा पित्तलका sympathetic तारहरूबाट विशाल तनाव समर्थन गर्छ।

यी sympathetic तारहरू (तरफहरू) ले सारंगीको ध्वनि छुट्याउँछन्, प्रत्येक नोटको वरिपरि अनुनादको झिल्किने प्रभामण्डल सिर्जना गर्दै। तिनीहरू प्रदर्शन गरिएको रागमा ट्युन गरिन्छन्, सम्बन्धित पिचहरू एम्प्लिफाइ गर्दै र वाद्ययन्त्रलाई यसको गायन गुणस्तर दिने विशेषता "फुल" उत्पादन गर्दै। परिणाम एकैसाथ शोकपूर्ण र मिठो ध्वनि हो, शास्त्रीय सूचीको गहिरो भावनात्मक अवस्थाहरू व्यक्त गर्न सक्षम।

बायाँ हातको प्रविधि

सारंगी बजाउन अद्वितीय र शारीरिक रूपमा माग्ने प्रविधि चाहिन्छ। संगीतकारले वाद्ययन्त्रलाई बसेर बायाँ काँधमा ठाडो राख्छन्। गिटार वा बेहालामा जस्तो औंलाको टुप्पाले तारहरू थिच्नुको सट्टा, सारंगी बजाउनेले आँतका तारहरू क्युटिकलहरू वा नङभन्दा माथिको मासुले थिच्छन्। यसले तारको लम्बाइमा निरन्तर स्लाइडिङ (मींड) अनुमति दिन्छ, गायकी (गायन) शैलीका लागि आवश्यक सहज ग्लिसान्डोहरू उत्पादन गर्दै।

तीन सुर तारहरू सा, प, र सा (टोनिक, पाँचौं, र माथिल्लो टोनिक) मा ट्युन गरिन्छन्, बीचको तारले प्राथमिक सुरीला आवाजको रूपमा काम गर्छ। अन्डरह्यान्ड ग्रिपमा समातिएको धनुषले स्वरहरू sustain गर्न निरन्तर दबाब लागू गर्छ, जबकि गति र भारमा सूक्ष्म भिन्नताहरूले गतिशील छायांकन सिर्जना गर्छन्। यो समन्वय मास्टर गर्न वर्षौंको समर्पित अभ्यास चाहिन्छ, किनकि वाद्ययन्त्रले कुनै फ्रेट वा दृश्य मार्करहरू प्रदान गर्दैन।

साथ र एकल परम्पराहरू

पुस्तौंसम्म, सारंगीको प्राथमिक भूमिका गायकहरूलाई छायाँ गर्ने, तिनीहरूको सुरीला चालहरू अनुमान गर्ने र वाक्यांशहरूबीचका खालीस्थानहरू भर्ने थियो। यो साथ परम्पराले बुन्दु खान (१८८०-१९५५) र अब्दुल लतीफ खान (१९२७-२००३) जस्ता दिग्गज कलाकारहरू उत्पादन गर्यो, जसको संवेदनशील समर्थनले अनगिन्ती गायन प्रदर्शनहरू उठायो। साथीको कला ढाक्नुविना पूरक हुने, ध्यान भटकाउनुविना सजाउनेमा छ।

२०औं शताब्दीले सारंगीको एकल वाद्ययन्त्रको रूपमा उदय देख्यो, मुख्यतया पण्डित राम नारायणको प्रयासहरूमार्फत। उनको कन्सर्ट प्रदर्शन र रेकर्डिङहरूले वाद्ययन्त्रले सितार वा सरोद जस्तै अधिकारसहित आलाप, जोड, झाला, र गतमार्फत अगाडि बढ्दै पूर्ण-लम्बाइको शास्त्रीय प्रस्तुतिहरू sustain गर्न सक्ने प्रदर्शन गर्यो। यो रूपान्तरणमा गायन रचनाहरू अनुकूलन गर्न र निरन्तर वाद्य वार्ताका लागि उपयुक्त विस्तारित प्रविधिहरू विकास गर्न आवश्यक थियो।

संरक्षण र नवीकरण

यसको अभिव्यञ्जक क्षमताहरूको बावजुद, सारंगीले २०औं शताब्दीको उत्तरार्धमा गिरावटको सामना गर्यो। हारमोनियमको पोर्टेबिलिटी र सजिलो सिक्ने वक्रले यसलाई साथ सन्दर्भहरूबाट विस्थापित गर्यो, जबकि कम विद्यार्थीहरूले यसको माग्ने प्रशिक्षुता गरे। तथापि, अन्तर्राष्ट्रिय दर्शकहरूको नयाँ रुचि र ध्रुवा घोष र कमल साबरी जस्ता समर्पित अभ्यासकर्ताहरूले पुनर्जागरण प्रयासहरूलाई समर्थन गरेका छन्। वाद्ययन्त्रको अपरिस्थापनीय आवाजले सुरीला अभिव्यक्तिको सबैभन्दा आत्मीय आयामहरू कैद गर्ने यसको एकल क्षमताको कदर गर्ने श्रोताहरू फेला पार्न जारी राख्छ।