दिल्ली घराना (अङ्ग्रेजीमा Dilli पनि लेखिन्छ) तबला वादनको एक घराना हो, जुन इतिहासकार अनीश प्रधानका अनुसार १८औँ शताब्दीको पूर्वार्धमा दिल्लीमा सिद्धार खान ढाढीबाट सुरु भयो। धेरैले यसलाई सबैभन्दा पुरानो तबला घराना र बाँकी अधिकांश घरानाको मूल स्रोत मान्छन्, यद्यपि डिजीतबलाका अनुसार पंजाब घराना स्वतन्त्र रूपमा विकसित भयो। जेम्स किपेनले व्यापक मान्यता पाएका भनी गनेका छ वटा तबला घरानामा दिल्ली पनि पर्छ।

स्रोतहरूमा संस्थापकको नाम सिद्धार (Siddhar, Sidhar) वा सुधार खान, र थर ढाढी (Dhadhi, Dhari) लेखिएको पाइन्छ। स्वरगंगा र डिजीतबलाले उहाँको जन्म करिब १७०० मा भएको बताउँछन्, गटलिबका रेकर्डिङबारे स्किडमोर कलेजका पाठ्य टिप्पणीले यसलाई १८औँ शताब्दीको उत्तरार्धमा राख्छन्, र कुनै पनि स्रोतले स्थापना वर्ष तोक्दैन। प्रधान उहाँलाई सबैभन्दा पुराना ज्ञात तबलावादक भन्नुहुन्छ। तबलातर्फ लाग्नुअघि उहाँले पिपाआकारको ड्रम पखावज सिक्नुभएको थियो। स्वरगंगाका अनुसार दाहिने ड्रमको किनारा, अर्थात् चाँटीमा उहाँले गरेको कामले तबलालाई ख़्याल गायनको नियमित संगत-वाद्य बनायो।

संगीतकारहरू दिल्ली शैलीलाई किनार बाज, अर्थात् किनाराको शैली भन्छन्, किनकि दाहिने हातको मुख्य प्रहार ड्रमको छालाको किनारामा पर्छ। धेरै वाक्यांशमा चोर औँला र माझी औँला मात्र प्रयोग हुन्छन्, जसबाट यसको दोस्रो नाम दो उँगलियों का बाज, अर्थात् दुई औँलाको शैली आएको हो। प्रधान दिल्लीलाई बन्द बाज, अर्थात् शान्त र बन्द शैली भन्नुहुन्छ, जसको विपरीतमा बढी गुन्जने र खुला ‘खुला बाज’ पर्छ। डिजीतबला यो भेदलाई खुकुलो मान्छ, र हरेक शैली कति सिकाउने भन्नेमा घरानाहरू फरक छन्। निश्चित पल्टाहरूसहित बजाइने विषयवस्तु कायदा पेशकार र रेलासँगै भण्डारको केन्द्रमा छ, र जुनसुकै घरानाका भए पनि अधिकांश तबलावादक दिल्लीका कायदामा आधार बसाउनु अनिवार्य ठान्छन्।

दिल्ली र अजराडा मिलेर दिल्ली बाज बन्छ, जसको विपरीतमा लखनऊ, बनारस र फर्रुखाबादको पूरब अर्थात् पूर्वी बाज पर्छ। अजराडा र लखनऊ दुवै घराना दिल्ली वंशबाट निस्केका हुन्। प्रधान नत्थू खानलाई यस घरानाका महत्त्वपूर्ण कलाकार मान्नुहुन्छ। गामे खानका छोरा इनाम अली खानले १९७१ मा बम्बईमा गटलिबको एकल तबला सर्वेक्षणका लागि रेकर्डिङ गर्नुभयो, र स्किडमोरका टिप्पणीले उहाँलाई घरानाका खलीफा, अर्थात् प्रमुख भन्छन्।

प्रमुख कलाकारहरू

  • सिद्धार खान ढाढी, संस्थापक, स्वरगंगा र डिजीतबलाका अनुसार जन्म करिब १७००
  • बुगरा खान, स्वरगंगाका अनुसार संस्थापकका छोरा
  • सिताब खान, स्वरगंगाका अनुसार बुगरा खानका शिष्य र अजराडाका संस्थापकहरूका गुरु
  • नत्थू खान, घरानाका कलाकार, १८७५ देखि १९४०
  • गामे खान, इनाम अली खानका बुबा, १८८३ देखि १९५८
  • इनाम अली खान, घरानाका खलीफा, प्रधानका अनुसार १९२४ देखि १९८६ (स्किडमोरका टिप्पणीले १९९० दिन्छन्)

स्रोतहरू

  • Aneesh Pradhan, Tabla performances by maestros of the Delhi gharana, Scroll.in (2016)
  • SwarGanga Music Foundation, सिद्धार खानबारे Artistbase प्रविष्टि (मिति नखुलेको)
  • DigiTabla, Dilli Gharana, Baj र Six Gharanas सन्दर्भ पृष्ठहरू (मिति नखुलेको)
  • Robert S. Gottlieb, Solo Tabla Drumming of North India (1993), Skidmore College को पाठ्य टिप्पणीमार्फत
  • James Kippen, The Tabla of Lucknow (1988)